Asalarilar anatomiyasi va fiziologiyasi ovqat hazm qilish

Slayd 1

Asalarilarning anatomiyasi va fiziologiyasi

Slayd 2

Reja:
Asalarining ovqat hazm qilish organlari
Asalarining nafas olish organlari
Asalarining qon aylanish sistemasi

Slayd 3

Darsning Maqsadi
Ichki A’zolar Tuzilishi
Asalarilarning anatomik tuzilishi va a’zolarining o’zaro bog’liqligini o’rganish
Fiziologik Vazifalar
Har bir a’zo bajaradigan muhim vazifalar va ularning ishlash mexanizmlarini tushunish
Tizimlar O’rganish
Ovqat hazm qilish, qon aylanish, nafas olish va nerv tizimlarini batafsil tahlil qilish
Ushbu darsda biz asalarilarning ichki a’zolari tuzilishi, ovqat hazm qilish organlari, qon aylanish sistemasi va uning xususiyatlari, nafas olish mexanizmi hamda nerv tizimining ishlash prinsiplarini batafsil o’rganamiz.

Slayd 4

Ovqat Hazm Qilish Sistemasi: Umumiy Tuzilish
Asalarilar ovqat hazm qilish sistemasi boshidagi og’iz teshigidan boshlanib, ichaklar orqali davom etadi. Ichaklar morfologik tuzilishi va hosil bo’lishiga ko’ra uch asosiy bo’limga ajratiladi:
Oldingi ichak
Halqum, qizilo’ngach, jig’ildon va muskulli oshqozon
O’rta ichak
Haqiqiy oshqozon, bezli epiteliy to’qimasi bilan qoplangan
Orqa ichak
Hazm qilingan mahsulotlarni chiqarish sistemasi

Slayd 5

Oldingi Ichak: Halqum va Qizilo’ngach
Halqum kuchli muskullardan tashkil topgan muhim organ bo’lib, asalarining ovqatlanish jarayonida asosiy rol o’ynaydi. Muskullar qisqarganda gulshira yoki suv kabi oziqlar so’riladi.
Halqum Bezlari Faoliyati
Asal jig’ildonidagi gulshirasiga halqum bezlari ishlab chiqargan invertaza fermenti qo’shiladi. Bu ferment murakkab qand moddalarini oddiy shakarlargacha parchalash jarayonini amalga oshiradi.
Asal Hosil Bo’lish Jarayoni
Gulshira tarkibidagi murakkab qand moddasi invertaza fermenti ta’sirida parchalanib, oddiy shakar molekulalariga aylanadi. Bu jarayon asalning asosiy kimyoviy tarkibini shakllantirishda hal qiluvchi ahamiyatga ega.

Slayd 6

O’rta Ichak: Haqiqiy Oshqozon
Asal jig’ildonidan keyin o’rta ichak, ya’ni oshqozon boshlanadi. Asalarilar o’rta ichagi hech qanday bo’limlarga bo’linmagan va ichki yuzasi bezli epiteliy to’qimasi bilan qoplangan bo’lib, ba’zan haqiqiy oshqozon deb ataladi.
O’rta Ichak Uzunligi:
Ishchi asalarilar
10 millimetr uzunlikda
Ona asalarilar
13 millimetr uzunlikda
Erkak asalarilar
19 millimetr uzunlikda

Slayd 7

Qon Aylanish Sistemasi: Gemolimfa
Asalari qoni rangsiz, tiniq, gohida yengil sarg’imtir rangdagi suyuqlik bo’lib, gemolimfa deb ataladi. Uning solishtirma og’irligi 1,045 ni tashkil etadi va qonda eritrotsitlar bo’lmaydi.
Tana Og’irligining 8-10%
100 mg og’irlikdagi asalariga 8-10 mg gemolimfa to’g’ri keladi. Bu miqdor shunchalik kamki, asalari jarohatlanganida ham qon oqib chiqmaydi.
Kislorod Tashimaydi
Boshqa hayvonlar qonidan farqli ravishda, gemolimfa organizmdagi tana haroratini mo’tadillashtirishda kislorod tashimaydi.

Slayd 8

Gemolimfa Tarkibi va Mineral Moddalar
Asosiy Tarkibiy Qismlar:
75% gacha suv
Mineral moddalar (3% dan ko’p)
Oqsil moddalar va aminokislotalar
Yog’lar va qand moddalari
Siydik kislotasi tuzlari
Karbonat angidrid va kislorod
Gemolimfa tarkibidagi mineral moddalar juda xilma-xil bo’lib, asosannatriy, kaliy, kalsiy va magniy kationlari hamda ularning ishqorlari, fosfor, ko’mir anionlari va boshqa kislotalar mavjud.
Asalari gemolimfasi organizmda qon aylanish faoliyatini faqatgina yurak harakati bilan amalga oshiradi

Slayd 9

Nafas Olish Sistemasi: Traxeya Tuzilishi
Asalarilar nafas olish sistemasi murakkab traxeya tizimidan iborat bo’lib, havo bevosita to’qimalarga yetkaziladi. Traxeyalar ikki qavatdan tashkil topgan: ichki juda yupqa kutikula qavati va uning ustidagi gipoderma qavati.
Kutikula Qavati
Ichki yupqa qavat, xitinli qoplami bilan qoplangan va gipoderma qavatining hosilasi hisoblanadi
Xitinli Spirallar
Traxeyalar uzunasiga xitindan iborat spiralsimon iplar (tenidiyalar) bilan o’ralgan
Himoya Mexanizmi
Tenidiyalar atrofidagi to’qimalar ta’sirida traxeyaning puchayishiga yo’l qo’ymaydi

Slayd 10

Havo Xaltachalari Tizimi
Nafas olish teshikchalaridan kalta traxeya naychalari chiqib, ular uzunasiga joylashgan traxeya yoki havo xaltachalariga tutashadi. Havo xaltachalari asalarining bosh qismi va ko’krak bo’limiga yetib boradi.
Havo Xaltachalari Taqsimoti:
Bosh qismida: uch juft xaltacha
Ko’krak qismida: to’rt juft va ikkita toq xaltacha
Qorin qismida: eng katta xaltachalar joylashgan

Slayd 11

Asosiy Xulosalar
Ovqat Hazm Qilish
Uch qismli ichak sistemasi: oldingi, o’rta va orqa ichaklar. Invertaza fermenti murakkab qandni oddiy shakarga aylantiradi.
Qon Aylanish
Gemolimfa rangsiz suyuqlik bo’lib, tana og’irligining 8-10% ini tashkil etadi. Eritrotsitlar mavjud emas va kislorod tashimaydi.
Nafas Olish
Traxeya tizimi orqali bevosita havo to’qimalarga yetkaziladi. Havo xaltachalari bosh, ko’krak va qorin qismlarida joylashgan.
Asalarilarning anatomiyasi va fiziologiyasi murakkab va mukammal tuzilgan bo’lib, har bir tizim o’zining maxsus vazifasini bajaradi. Bu bilimlar asalarichilik amaliyotida muhim ahamiyatga ega.

Slayd 12

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 13

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda