Zamonaviy immunologiya predmeti va vazifalari

Slayd 1

Zamonaviy immunologiyaning predmeti va vazifalari, dolzarb muammolari. Inson immunitet tizimining tuzilishi va funksiyalari

Slayd 2

Reja
MAQSAD: talabalarga immun tizimining strukturaviy va funksional tashkil etilishi, tug’ma va adaptiv immunitetning o’ziga xos xususiyatlari haqida tushuncha berish. Immunologiyaning predmeti va vazifalari, dolzarb muammolari. Inson immunitet tizimining tuzilishi va funksiyalari
Immunologiya fan sifatidagi tushuncha, uning rivojlanishining asosiy bosqichlari
Immunitet tizimining funksional tashkil etilishi
Immunitet turlari: tug’ma va adaptiv immunitetning xususiyatlari
Tug’ma va adaptiv immunitet reaksiyalarida ishtirok etuvchi
hujayralarning xususiyatlari
Immun tizimining markaziy va periferik organlarining tuzilishi, vazifalari
Limfoid to‘qima: tuzilishi, vazifasi
Limfotsitlar immun tizimining strukturaviy va funksional birligidir

Slayd 3

Klon- genetik jihatdan bir xil hujayralar guruhidir.
Hujayra populyatsiyasi – eng keng tarqalgan xususiyatlarga ega hujayralar turlari
Hujayra subpopulyatsiyasi – ko’proq ixtisoslashgan bir hil hujayralar
Sitokinlar –immunitet tizimining eruvchan peptid vositachilari bo’lib, uning rivojlanishi, ishlashi va tananing boshqa tizimlari bilan o’zaro ta’siri uchun zarurdir.
Immunokompetent hujayralar (ICC) – immunitet tizimining funksiyalarini bajarishni ta’minlaydigan hujayralar

Slayd 4

Immunologiya
Normal sharoitda ham, patologik sharoitda ham inson organizmining immun tizimining tuzilishi va funktsiyalarini o’rganadigan immunitet haqidagi fan.

Slayd 5

Immunologiya fanining muammolari:
-Immun tizimining tuzilishi va immun reaksiyalarning rivojlanish mexanizmlari
-Immun tizimining kasalliklari va uning disfunktsiyasi Immunopatologik reaksiyalarning rivojlanish shartlari va qonuniyatlari va ularni tuzatish usullari
Yuqumli, onkologik va boshqa kasalliklarga qarshi kurashda immunitet tizimining zaxiralari va mexanizmlaridan foydalanish imkoniyati
Organ va to’qimalarni transplantatsiya qilish, ko’payishning immunologik muammolari

Slayd 6

Immunologiya rivojlanishining asosiy bosqichlari
-Paster L.(1886g.)- vaktsinalar (yuqumli kasalliklarning oldini olish)
-Bering E., Erlix P. (1890g.)- gumoral immunitetga asos soldi (antikorlarning kashf etilishi)
-Mechnikov I.I. (1901-1908g.)- fagotsitoz nazariyasi
Borde J. (1899g.) komplement tizimining ochilishi
Rishe Sh., Porte P. (1902g.)- anafilaksi kashfiyoti
Pirke K. (1906g.)- allergiya ta’limoti
Landshteyner K. (1926g.)- AB0 qon guruhlari va Rh omilining kashfiyoti
Medovar (1940-1945g.)- immunologik tolerantlik dokrinasi
Dosse J., Snel D. (1948g.)- immunogenetika asoslarini yaratdi
Miller D., Klaman G., Devis, Royt (1960g.)- immunitetning T- va B tizimlari haqidagi ta’limot
Dyumond (1968-1969g.) –limfokin kashfiyotiKeler, Milstayn (1975g.)- monoklonal antikorlarni olish usuli (gibridomalar)1980g.-2010g. – immunopatologiya uchun diagnostika va davolash usullarini ishlab chiqish

Slayd 7

Immunitet
Tanani tirik jismlar va genetik jihatdan begona ma’lumotlar belgilarini olib yuruvchi moddalardan (shu jumladan mikroorganizmlar, begona hujayralar, to’qimalar yoki genetik jihatdan o’zgartirilgan o’z hujayralari, shu jumladan o’simta hujayralari) himoya qilish usuli

Slayd 8

Immunitet turlari
-Tug’ma immunitet – bu ko’p hujayrali organizmlarni patogen va patogen bo’lmagan mikroorganizmlardan, shuningdek to’qimalarni yo’q qilishning endogen mahsulotlaridan himoya qilishning irsiy mustahkamlangan tizimi.
-Orttirilgan (adaptiv) immunitet -hayot davomida antigen stimulyatsiya ta’sirida shakllanadi.
Tug’ma va orttirilgan immunitet – bu immunitet tizimining o’zaro ta’sir qiluvchi ikkita qismi bo’lib, ular genetik jihatdan begona moddalarga qarshi immunitetning rivojlanishini ta’minlaydi.

Slayd 9

Tizimli immunitet – butun organizm darajasida
Mahalliy immunitet – to’siq to’g’ridan-to’g’ri himoya (teri va shikastlanish) darajasida qo’shimcha himoya.

Slayd 10

Immun tizimining funksional tashkil etilishi
Tug’ma immunitet:
Stereotip
Noaniqlik
(gipofiz-adrenal tizim tomonidan boshqariladi)
Mexanizmlar:
-anatomik va fiziologik to’siqlar (teri, shilliq pardalar) -gumoral komponentlar (lizozim, komplement, INFa va b, o’tkir faza oqsillari, sitokinlar)
hujayra omillari(fagotsitlar, NK hujayralari, trombotsitlar, eritrotsitlar, mast hujayralari, endotelial hujayralar)

Slayd 11

Immun tizimining funksional tashkil etilishi
Olingan immunitet:
o’ziga xoslik
immunologik shakllanishi
Immunitet reaksiyasi paytida xotira mexanizmlari:
–gumoral omillar – immunoglobulinlar
–(antikorlar) hujayra omillari – etuk T-, B-limfotsitlar

Slayd 12

Immun tizimi
Tananing turli qismlarida joylashgan, lekin bir butun sifatida ishlaydigan maxsus organlar, to’qimalar va hujayralar to’plami.
Xususiyatlari:
-Tanada umumlashtirilgan
-limfotsitlarning doimiy resirkulyatsiyasi
-o’ziga xoslik

Slayd 13

Immunitet tizimining fiziologik ahamiyati
Tug’ma va orttirilgan immunitetning tarkibiy qismlari ishtirokida immunitetni tan olish tufayli hayot davomida immunologik individuallikni ta’minlash.

Slayd 14

Immunitet tizimining asosiy vazifasi: genetik begona moddalarni aniqlash va yo’q qilish orqali tananing gomeostazini barqarorligini ta’minlash.
Antigen tabiati endogen ravishda paydo bo’lgan (viruslar, ksenobiotiklar, o’simta hujayralari va boshqalar tomonidan o’zgartirilgan hujayralar) yoki ekzogen tarzda tanaga kirib boradi.

Slayd 15

Immun tizimining xususiyatlari
-O’ziga xoslik – «bitta AG – bitta AT – limfotsitlarning bitta kloni“
-Yuqori sezuvchanlik darajasi – individual molekulalar darajasida immunokompetent hujayralar (ICC) tomonidan gipertenziyani tan olish
-Immunologik individuallik – «immun javobining o’ziga xosligi» – har bir organizm o’ziga xos, genetik jihatdan boshqariladigan immun javob turiga ega.
-Tashkilotning klonal printsipi bitta klon ichidagi barcha hujayralarning faqat bitta antigenga javob berish qobiliyatidir.
-Immunologik xotira – immun tizimining (xotira hujayralarining) antigenning takroriy qabul qilinishiga tez va intensiv javob berish qobiliyati.

Slayd 16

-Tolerantlik – bu o’z tanasining antijenlariga o’ziga xos javob bermaslik..
-Qayta tiklash qobiliyati – bu hovuzni to’ldirish va xotira hujayralari populyatsiyasini nazorat qilish orqali limfotsitlar gomeostazini saqlab qolish uchun immunitet tizimining mulki.
-T-limfotsitlar tomonidan antigenni «ikki marta tanib olish» hodisasi – begona antijenlarni faqat MHC molekulalari bilan bog’langan holda tanib olish qobiliyati.
-Boshqa tana tizimlariga tartibga soluvchi ta’sir

Slayd 17

Immun tizimining strukturaviy va funksional tashkil etilishi

Slayd 18

Immunitet tizimining tuzilishi
Tanalari:
-Markaziy (timus, qizil suyak iligi)
Periferik (taloq, limfa tugunlari, jigar, turli
organlarda limfoid to’planishi)
Hujayralar:
limfotsitlar, leykotsitlar (mon/mf, nf, eff, bf, dk), mast hujayralari, qon tomir endoteliysi, epiteliy
Gumoral omillar: antikorlar, sitokinlar
ICC ning aylanish yo’llari:periferik qon, limfa

Slayd 19

Immun tizimining organlari

Slayd 20

-Tananing tashqi ta’sirlardan himoyalangan joylarida joylashgan (suyak iligi – suyak iligi bo’shliqlarida, timus ko’krak bo’shlig’ida)
-Suyak iligi va timus limfotsitlar differentsiatsiyasi joyidir
-Immun tizimining markaziy organlarida limfoid to’qimalar o’ziga xos mikro muhitda joylashgan (suyak iligida – miyeloid to’qima, timusda – epiteliy)
Immun tizimining markaziy organlari

Slayd 21

Qon hosil bo’lish sxemasi

Slayd 22

Ildiz hujayra turlari
-Gematopoetik ildiz hujayralari (HSCs) – suyak iligida joylashgan
Mezenximal (stromal) ildiz hujayralari (MSC) – osteogen, xondrogen, adipogen, miogen va boshqa hujayra chiziqlariga differensiallanishga qodir bo’lgan pluripotent suyak iligi hujayralari populyatsiyasi.
To’qimalarga xos progenitor hujayralar (progenitor hujayralar) – turli to’qimalar va organlarda joylashgan yomon differentsiatsiyalangan hujayralar, hujayra populyatsiyasining yangilanishi uchun javobgardir.

Slayd 23

Gematopoetik ildiz hujayralari (HSC)
GSKning rivojlanish bosqichlari
-Polipotent ildiz hujayralari- miyelo- va limfopoez uchun ota-ona ildiz hujayralariga ko’payadi va farqlanadi.
Birlamchi ildiz hujayra- o’z-o’zini saqlashda cheklangan, intensiv ravishda ko’payadi va 2 yo’nalishda (limfoid va miyeloid) farqlanadi.
Prekursor hujayra- faqat bitta turdagi hujayralarga (limfotsitlar, neytrofillar, monotsitlar va boshqalar) farqlanadi.
– Yetuk hujayralar- T-, B-limfotsitlar, monositlar va boshqalar.

Slayd 24

Timus
Parenxima «timik gormonal omillar» ni chiqaradigan sekretor granulani o’z ichiga olgan epiteliya hujayralari bilan ifodalanadi.
Medullada etuk timotsitlar mavjud bo’lib, ular qayta aylanadi va immunitet tizimining periferik organlarini to’ldiradi.
Vazifalari:
-timositlarning etuk T hujayralariga yetilishi
-timus gormonlarining sekretsiyasi
-boshqalarda T-hujayra funksiyasini tartibga solish limfoid
organlar orqali timik gormonlar

Slayd 25

Slayd 26

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 27

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda