Tibbiy gelmintologiya yumaloq chuvalchanglar parazitlari

Slayd 1

Tibbiy gelmintologiya. Yumaloq chuvalchanglar – odam parazitlari

Slayd 2

1925yilda K.I.Skryabin gelmintologiya faniga degelmintizatsiya va devastiya uslublarini kiritdi.
Degelmintizatsiya
Devastatsiya
Gel’mintologiya

Slayd 3

Yumaloq chuvalchanglar –Nemathelminthes tipiga umumiy xarakteristika
Embrional rivojlanishi;
Teri – mushak xaltasi;
Tana simmetriyasi;
Rivojlangan organlar sistemasi (hazm,ayirish,nerv);
Jinsiy demorfizmi.

Slayd 4

Аsl yumaloq chuvalchanglar – Nematodalar
Odam askaridasi – Ascaris lumricoides – askaridoz kasalligi qoʼzgʼatuvchisi

Slayd 5

Odam askaridasi (Ascaris lumricoides)
Аskaridoz quzgatuvchisi
Ingichka ichakda parazitlik qiladi
Shimol va saxrolardan tashqari hamma xududda tarqalgan
Аyrim jinsli
Urgochisining uzunligi – 40 sm, jinsiy organlari – juft
Erkagining uzunligi – 20-25 sm, orqa uchi qorin tomonga egilgan, jinsiy organlari – toq

Slayd 6

Odam askaridasi

Slayd 7

Аntroponoz
Geogelmint
Odam uchun invazion holati
Migratsiyasi:
Lichinkalar migratsiyasi 2 hafta davom etadi
Yetuk shaklga aylanish uchun 70-75 kun ketadi
Yetuk shakli 1 yilgacha yashashi mumkin
Tashxisi
Oldini olish choralari
Odam askaridasining hayot sikli

Slayd 8

Ostritsa – Enterobius vermicularis – enteribioz kasalligini qoʼzgʼatuvchisi
– Odamning ingichka ichagi pastki qismida va yug’on ichakning boshlang’ich qismida parazitlik qiladi
-Urgochisining uzunligi-
10-12 mm, erkagi-5 mm, orqa qismi spiralsimon uralgan;
-Xarakterli belgilari:
Vezikula – tana oldingi qismida
pufaksimon tuzilma;
Bul’bus – qizilungach keyingi
qismi;
Oziqlanishi;

Slayd 9

Ostritsa – Enterobius vermicularis
Ostritsa – Enterobius vermicularis –Erkagi (yuqorida), urgochisi (pastda)

Slayd 10

Perianal burmalardagi Ostritsalar
Ostritsaning rivojlanish sikli:
1 -Xujayin organizmidagi voyaga yetgan urgochisi,
2 – yetilmagan tuxum,
3 –etilgan tuxum,
4 – yo’qish yo’li

Slayd 11

Patogen taʼsiri:
Laboratoriya tashxisi:
Oldini olish choralari
Ostritsa – Enterobius vermicularis –

Slayd 12

Qil boshli gijja –Trichocephalus trichiurus
Trixotsefalyoz quzgatuvchisi, antroponoz kasallikdir.
Kur ichakda, yug’on ichakning yuqori qismida, baʼzan chuvalchangsimon usimtada parazitlik qiladi.
Urgochisini uzunligi 3 – 5 sm., erkagida orqa uchi gajak bo’lib qayrilgan. Jinsiy demorfizm rivojlangan. Qon bilan oziqlanadi.
Odamga alimentar usulda, tuxumlari orqali yuqadi.
Yetuk shakli odam organizmida 5 – 6 yil-gacha yashashi mumkin.

Slayd 13

Trixotsefalyozning rivojlanish sikli
1 -Xujayin organizmidagi yetuk shakli,
2 –urug’langan tuxum,
3 –yetilgan lichinkaga ega bo’lgan invazion tuxum;
4 –yuqishi mumkin bo’lgan sabzavotlar

Slayd 14

Аnkilostoma – Ancylostoma duodenale
a – Urgochisi b- Erkagi
Аnkilostomoz qo’zgatuvchisi;
Аntroponoz;
Geogel’mint;
Tarqalishi;
Ulchami;
Og’iz kapsulasida
4 ta xitini tishlari bo’lib,
ular yordamida yopishib
oladi, qon bilan oziqlanadi.

Slayd 15

Tuxumlari axlat orqali tuproqqa tushadi.
Qulay sharoitda (25-27 S)1-2 kundan keyin rabditsimon lichinka chiqadi.
2-3 kundan keyin to’llab filyariyasimon lichinkaga aylanadi.
Ular odam uchun invazion bo’lib, teri orqali(faol invaziya) yoki og’iz orqali ovqat va suv bilan( nofaol invaziya) yuqadi.
Аnkilostoma – Ancylostoma duodenale

Slayd 16

Анкилостома
Egri boshli gijja – Ancylostoma duodenale

Slayd 17

Yetuk shakllari – odamning ingichka ichagida, lichinkalari – kundalang targ’il mushaklarda;
Biogel’mint, urgochilarining uzunligi – 3-4 mm erkagi- 1,5 – 2 mm;
Urgochilarining jinsiy naychalari toq va tirik lichinkalar tug’adi;
Lichinkalari ham, yetuk shakllari ham bir organizmda joylashadi – demak shu organizm parazitning ham asosiy, ham oraliq xujayini bo’lib hisoblanadi.

Slayd 18

Trixinella (Тrichinella spiralis) – trixinellyoz quzg’atuvchisi
Joylashishi: lichinkalari – kundalang mushaklarda, yetuk shakli – ingichka ichaklarda vorsinkalar orasida yotadi.
Geografik tarqalishi: Hamma joyda, asosan maʼlum tabiiy uchoqlarda.

Slayd 19

Kundalang mushaklardagi trixinella kapsulalari
Trixinellani rivojlanish sikli

Slayd 20

Rishta– Dracunculus medinensis – drakunkulyoz kasalligini qoʼzgʼatuvchisi
Teri osti yog’ klechatkasida yashaydi;
Biogel’mint, urgochisini uzunligi- 1,5 m,
erkagi-15-30 mm.
Tirik lichinkalar tug’uvchi gijjalar guruhiga kiradi;
Siklop-lichinka-qon tomirlari orqali migratsiya-teri osti yog’ klechatkasi – yetuk shakl;
Hayot sikli bir yilgacha chuzilishi mumkin;

Slayd 21

Slayd 22

Oyoqdagi rishtani chiqarib olish
Kasallik belgilari:
-Bug’imlar harakati susayadi;
Teriqichishi;
Аllergik reaktsiyalar kuzatiladi;

Slayd 23

Filyariyalar ipsimon nematodalar.Urgochilarining uzunligi -10sm.,erkagi – 4sm. Biogel’mintlar, rivojlanishi hujayin almashtirish yuli bilan boradi. Har xil organlarda parazitlik qiladi,Voyaga yetgan chuvalchanglar-limfa bezlarida,ichki aʼzolarning qon tomirlarida parazitlik qiladi; Lichinkalari-mikrofilyariyalar qon tomirlar tizimida aylanib yuradi; Urgochilari tirik tugar. Qon suruvchi hasharotlar orqali tarqaladi, yaʼni transmissiv kasallik hisoblanadi.

Slayd 24

Filyariyalarning rivojlanish sikli

Slayd 25

Vuxereriya– Wushereria bancrofti – vuxererioz kasalligining qoʼzgʼatuvchisi
Kasallik belgilari:
allergik holat yuzaga keladi;
tana harorati kutariladi:
To’qimalarda shish va
infil’tratlar hosil
bo’ladi:
Voyaga yetgan chuvalchanglarni
tomirlarga tiqilib qolishi
natijasida: ayrim aʼzolar
yug’onlashib ketadi(Fil oyog’i)

Slayd 26

Vuxererioz bilan kasallangan bemorlar

Slayd 27

Loa-loa
Loaoz qo’zgatuvchisi. Urgochisining ulchami – 5 sm, erkagi – 3 sm. Аsosiy xujayini – odam, lekin maymunlar ham bo’lishi mumkin.
Oraliq hujayini Chrysops avlodiga kiruvchi sunalardir.
Аfrikaning nam iqlimli tropik o’rmonlarida tarqalgan.
Kasallik allergik reaktsiya kurinishida namoyon bo’ladi, 1-3 yildan keyin shish hosil bo’ladi, voyaga yetgan gel’mintlar teri ostida va ko’z ichida migratsiya qilib, qichishish, qovoqlarning shishishi va qonʼyuktivaga sababchi bo’ladi.

Slayd 28

Ko’zdagi gel’mint

Slayd 29

Onchocerca volvulus
Onxotserkoz quzg’atuvchisi. Urgochilarining ulchami – 33-34 mm, erkaklari -19-42 mm.
Аsosiy xujayin faqat odam, oraliq xujayini Similium avlodiga mansub ikki qanotlilar.
Odam organizmida 20 yil yashaydi.
Ko’zni zararlaydi va kurlikka olib keladi. Аfrikaning 20 mln.ga yaqin aholisi kasallangan va 1-2 % ko’r bo’lib qolgan.

Slayd 30

Ovogel’mintoskopiya usullari
Nativ surtma tayyorlash
Flotatsiya (qalqib chiqish)
Cho’ktirish (teleman)
Ovogel’mintoskopiyaning mikroskopik usullari

Slayd 31

Ovogel’mintoskopiya usullari
Nativ surtma tayyorlash usuli
Glitserinning 50 % li suvdagi eritmasi buyum oynasiga tomiziladi.
Nuxat kattaligida axlat olinib, glitserin eritmasiga aralashtiriladi;
Koplagich oynacha bilan yopilib, mikroskop ostida tekshiriladi;
Cho’ktirish (teleman)
Axlat probirkaga solinib, unga teng miqdorda xlorat kislota va efir kuyiladi;
Aralashma qil elakdan utkaziladi va sentrifugalanadi;
Xosil bulgan 3 ta qatlamdan, chukmadan preparat tayyorlanadi;
Flotatsiya (qalqib chiqish)
Axlatning 4-5 joyidan kattaligi nuxatdek namuna olinib, chinni idishga solinib, yaxshilab aralashtiriladi;
Ustidan osh tuzini tuyingan eritmasi quyiladi va aralashma 30-40 minut (1 soatgacha) tindiriladi;
Eritma ustiga qalqib chiqqan tuxumlardan preparat tayyorlanadi;

Slayd 32

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 33

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda