Funksional ovoz buzilishlari sabablari va turlari

Slayd 1

Funksional ovoz buzilishlari

Slayd 2

Reja:
Funksional ovoz buzilishlari tushunchasi
Fonasteniya Gipotonus disfoniya (afoniya)

Slayd 3

Funksional ovoz buzilishlari nisbatan keng tarqalgan va turli -tumandir.
Ular hiqildoq yallig‘ianishi yoki u yoki bu anatomik o‘zgarishlari bilan kechmaydi.
Pedagogik adabiyotlarda mutaxassislar uchun organik buzilishlar etiologiyasini va patogenezining murakkabligi bilan bog‘liq ravishda ma’lum qiyinchiliklarni keltirib chiqarganligi sababli funksional buzilishlarni bartaraf etish nisbatan yengil ekanligi haqidagi fikrlar bahsli hisoblanadi.

Slayd 4

Tomoqdagi vaqtinchalik o‘zgarishlar bilan bog‘liq bo‘lib, mashg‘ulotlar jarayonida normal tovushli ovoz tiklanadi. Bolalarda bu holat kattalarga qaraganda kamroq uchraydi. Funktsional buzilishlar funksiyalar buzilishi, markaziy asab tizimi faoliyatidagi nosozliklar bilan bog‘liq bo‘ladi.
Funktsional disfoniyalar
Tomoq sohasida hech qanday organik shikastlanishlar bo‘lmagan taqdirda yuzaga keladi.
Funktsional buzilishlar

Slayd 5

Funksional buzilishlarning sabablari turlicha bo’lshi mumkin: ya’ni ovozning charchashi, ovozni yomon qo‘yilishi, infeksion kasalliklar hamda psixik omillarning ta’siri.
Ba’zan sanab o’tilgan sabablar uyg‘unlashgan holda kelishi «boshlanuvchi» davrni aniqlashni qiyinlashtiradi.
Uzoq davom etgan funksional o‘zgarishlar hiqildoq shilliq qoplamasi giperemiyasi (qizarishi), ovoz boylamlarining yo‘g‘onlashuvi, shish va shish ko‘rinishdagi psevdoorganik qoplamalarni yuzaga keluvchi funksional buzilishlarga tashxis qo‘yishni qiyinlashtiradi.

Slayd 6

Markaziy funktsional ovoz buzilishlariga psixogen kelib chiqishi bo’lgan va birinchi navbatda psixologik travma natijasi bo’lgan kasalliklar kiradi , ya’ni ular nevrotik fonga ega.
Mexanizm : Kuchli ogohlantiruvchi ta’sirdan so’ng, miya yarim korteksida ekstremal inhibisyon zonasi paydo bo’lib, ovoz ishlab chiqarishning normal tartibga solinishi buziladi. G’ayritabiiy ovozli javob patologik shartli refleksga o’xshab, ildiz otadi.
Funktsional ovoz buzilishlari orasida ikki guruh buzilishlar ajralib turadi: markaziy va periferik.

Slayd 7

Periferik funksional buzilishlarga fonosteniya, gipo va gipertonus afoniya, disfoniyalar kiradi.
Fonosteniya -bu ovozning funksional buzilishi bo’lib, nafas fonatsiya, artikulatsiya o’rtasidagi koordinatsiyaning buzilishi bilan xarakterlanadi.
Fonosteniyaning kelib chiqishi haqida turli fikrlar mavjud. Nafas yo‘llarining o‘tkir shamollashi, ovozga katta yuklama berish, bosh miya po‘stlog‘ida tormozlanish fonosteniyani paydo bollishiga sabab bo‘ladi va ovoz apparati mushagining harakat funksiyasi buzilishi kuzatiladi.

Slayd 8

Psixogen (isterik) afoniya – bu beixtiyor ovoz (kulgi, yo’tal) hosil qilish qobiliyatini saqlab, ixtiyoriy fonatsiyani amalga oshira olmaslik bilan bog’liq bo’lgan vokal mushaklarning funktsional etishmovchiligi.
Bu histerik reaktsiyalarga moyil bo’lgan odamlarda, ko’pincha qizlar va ayollarda travmatik vaziyatga (qo’rquv, kimdir bilan ziddiyat) reaktsiya sifatida to’satdan paydo bo’ladi.
Bu tovushli ovozning to’liq yo’qolishi sifatida namoyon bo’ladi, faqat shivirlangan nutq qoladi. Qattiq yo’tal, kulish va yig’lash kabi shartsiz reflekslar saqlanib qoladi. Bunday odamlarda ovoz to’satdan yo’qolishi yoki o’z-o’zidan paydo bo’lishi mumkin. Laringoskopiya paytida Ovoz pardasi fonatsiya paytida to’liq yopilmaydi. Ekstremal ko’rinish – isterik mutizm. – Psixogen kelib chiqadigan ovozning to’satdan to’liq yo’qolishi.
Markaziy funksional ovoz buzishlarining xarakteristiklari.

Slayd 9

L. D. Rabotnov flkriga ko‘ra, fonosteniyaning rivojlanishi uchun ta’sir qiladigan faktorlar quyidagilar: turli xil somatik kasalliklar, organizmdagi garmonal tenglikning o‘zgarishi, himoya kuchining pasayishi, psixik o‘zgarishlar, ovoz apparatining zo‘riqishi.
A. Mitrinovich-Modjeevka (1965) hiqildoqning anatomik tuzilishida kamchiligi bo’lgan bemorlarda fonosteniyaning rivojlanishini kuzatdi.
Fonosteniyani ko‘pchilik mualliflar (M. I. Fomichev, 1949; T. Ye Shamsheva, V. P. Morozov, 1966; Yu. S. Vasilenko 1978, L. A. Zaritskiy 1984) kasb kasalligiga kiritadilar.
Ularning fikricha, ashula aytish murakkab psixo-fizik jarayon hisoblanadi va bu qo‘shiqchining nerv psixik holatiga ta’sir etadi, ayniqsa, endi qo‘shiq aytishni boshlagan qo‘shiqchilar davraga birinchi bor chiqayotganlarida ovozni yo‘qotish xavfidan qo‘rqish hissiyoti kuchayadi va qo‘shiqni erkin ayta olmaydi, buning natijasida ovoz boylamlari muskuli taranglashuviga, o‘zining fiziologik holatini o‘zgarishiga va qo‘shiqni asl ovoz holatida bo’lmasligiga olib keladi.

Slayd 10

V. A. Trinos (1981) fonosteniyaning paydo bo‘lishini umumiy va joyli sabablariga ajratadi. L. A. Zaritskiy (1984), Z. I. Anikeyeva (1985) fonosteniyani o‘tkir va surunkali turlarga ajratdi.
Fonosteniyada bemorlarning shikoyati xilma-xil bo‘ladi: tez jahl chiqish, sahnaga chiqishdan oldin qo’rquv, uyquning buzilishi, hiqildoqda qadalish, tovush balandligi va tembrining o‘zgarishi, so‘zlaganda hiqildoqda og’riq, ovozning juda charchashi.

Slayd 11

Ovozning funksional buzilishlari
Periferik funksional buzilishlarga fonasteniya, gipo- va gipertonusli afoniya hamda disfoniyalar kiradi.
Fonasteniya – nafas olish va fonatsiya (ovoz hosil qilish)ning muvofiqlashuvi buzilishi, ovoz ustidan boshqaruvning yo‘qolishi (tovushni kuchaytirish yoki pasaytirish qiyinligi), detonasiyaning (tovushning beqarorligi) paydo bo‘lishi va bir qator sub’ektiv hissiyotlar bilan tavsiflanadi.
Gipotoniya disfoniyasi (afoniya) – odatda, ikki tomonlama miopatik parezlar, ya’ni hiqildoqning ichki mushaklaridagi falajlanishlar bilan bog‘liq bo‘ladi.
Gipertonusli (spastik) buzilishlar – ovoz buzilishlari bo‘lib, hiqildoq mushaklarining tonusi oshishi va fonatsiya vaqtida tonik spazmning ustunligi bilan kechadi.

Slayd 12

Ko‘pincha ovoz apparatida ko‘zga ko‘rinadigan o‘zgarishlar bilan kechmaydi.
Ovoz va nutq bilan bog‘liq kasb egalari orasida tez-tez uchraydi.
Ovozning tez charchashi, kuchining pasayishi, tomoqda qichishish va achishish hissi, ba’zan esa detonasiyaga — ovozning titrashiga olib keladi.
Fonasteniya

Slayd 13

Bemorning ko’plab shikoyatlariga qaramay Fonosteniya bilan halqumning rasmida aniq ifodalangan patologiya yo’q.
Ba’zida yopilgan mushaklarning ohangida biroz pasayish kuzatiladi vokal qatlamlar, bu ularning antagonistlari ta’sirining buzilishiga va umuman halqum funktsiyasining buzilishiga olib keladi.
Asta-sekin ovoz ishlab chiqarish va fonativ nafas olishning

Slayd 14

Gipotonik disfoniya
Ovozli qatlamlar va ovoz ishlab chiqarishda ishtirok etadigan boshqa mushaklarning ohangining pasayishi natijasida
Ovozning tez charchashi va nafas qisilishi

Slayd 15

Gipotonus disfoniya (afoniya) —ovoz boylamlari muskullari tonusining pasayishi natijasida ovozning buzilishidir.
Bunda ovoz buzilishining asosiy sabablari: ovoz boylamlari muskuilarining zo‘riqib taranglashuvi, kasallik vaqtida ovozga yuklama tushishi, o’tkir respirator-virusli infeksion kasalliklar; organizmda vitamin yetislimovchiligi; gormonal disfunksiya organizmning turli xil surunkali kasalliklari.
Bemorlar ovozning tezda charchashidan, xirillashidan shikoyat qiladilar.
Traxeya va hiqildoq bilvosita laringoskopiya qilinganda shilliq qavatda hech qanday yallig‘lanish belgilari kuzatilmaydi.
Ovoz boylamlari harakatchan, tonusi pasaygan, fonatsiyada yoriq taranglashgan oval holatda qoladi, ba’zida orqa qismi uchburchak shaklida bo‘ladi.

Slayd 16

Gipertonus disfoniya (afoniya) — bu ovoz boylamlarining muskul tonusining oshishi bilan ovozning buzilishi tushuniladi.
Gipertonus disfoniya afoniya ko‘proq shovqinli joyda ovozga zo‘r berib gapirganda, baqirib gapirganda kelib chiqadi. Bunday ovoz buzilish mexanizmi qorin muskuilarining taranglashuviga, diafragmaning to‘lqinsimon harakatlanishiga yuz va buyin muskuilarining taranglashuviga olib keladi.
Bemorlar bo‘yin hiqildoqdagi og‘riq noqulaylikni his qilish ovozning tez charchashi xirillashidan shikoyat qiladilar. Bilvosita laringoskopiya qilinganda fonatsiya vaqtida ovoz boylamlari bir biriga qattiq bo‘lib birikib turgan ko‘rinadi. Burmalarning cheti shishi natijasida ular bir-biriga tegib, ishqalanib shilliq ajratadi.
Mutatsiya davrida himoyalovchi tartibga rioya qilmaslik oqibatida ovoz apparati yuklamasini orttirish hiqildiq ichki muskullari faoliyatining gipogipertonus ko‘rinishidagi buzilishlariga olib keladi.

Slayd 17

Ovoz nuqsonlari engil bo’g’ilishdan qattiq bo’g’iq va hatto afoniyagacha bo’lishi mumkin.
Qayd qilinadi:
Ovozning qatiq charchoqlari ,
Bo’yin, boshning orqa qismidagi, ba’zan esa ko’krak qafasidagi mushaklarning kuchlanishi va og’rig’i
Laringoskopiya Rasm vokal qatlamlarning yopilmasligi bilan tavsiflanadi; ularning sinxron harakatchanligi saqlanib qolishi mumkin, lekin fonatsiya paytida tezda zaiflashadi. Ovoz burmalari orasidagi bo’shliq qaysi mushaklar ta’sirlanishiga qarab turli shakllarni oladi.
Gipotoniklikning sabablari Disfoniya : doimiy ovoz zo’riqishi, oldingi o’tkir yuqori nafas yo’llarining infektsiyalari. Ba’zida mushaklarning kuchsizligi tug’madir.

Slayd 18

Spazmodik disfoniya.
Diskoordinatsiyasi, laringeal mushaklarning spazmlari bilan tavsiflanadi.
Etiologiyasi: Psixotrauma, stressning haddan tashqari yuklanishi, vokal zo’riqishi.
Ob’ektiv: ovoz monoton, past, turli ohanglar bilan. Fonatsiya keskin, siqilgan va bemorlar pichirlashni afzal ko’radilar
Davolash: psixoterapiya, fizioterapiya, psixomotor qo’zg’alishni kamaytirish va bir muncha vaqt o’tgach, fonopediya.

Slayd 19

Aralash gipo-gipertonik disfoniya.
Vokal burmalar tonusining pasayishi, vestibulyar burmalarning tonusining oshishi.
Ko’pincha, bu shakl o’tkir laringit, traxeitdan so’ng, vestibulyar burmalar kompensatsion ravishda ovoz hosil qilish mexanizmiga kiritilganda va vokal qatlamlar ishlamay qolganda kuzatiladi.
Tekshiruvda vestibulyar burmalar kattalashgan, ba’zan giperemik va bir-biriga yaqinlashib, ovoz burmalarini qoplagan.

Slayd 20

Funktsional ovoz buzilishlariga patologik ovoz mutatsiyasi kiradi.
Ushbu ovoz buzilishi organik va funktsional buzilishlar o’rtasidagi chegara sifatida tasniflanishi mumkin. Mutatsiya – voyaga etish davriga o’tish davrida ovozning fiziologik o’zgarishi, ovoz va ovoz apparatida bir qator patologik hodisalar bilan birga keladi. Aksariyat yoshlar uchun bu jarayon e’tibordan chetda qoladi.
Patologik mutatsiya.

Slayd 21

Ovoz mutatsiyasi
O‘g‘il bolalar: hiqildoqning ishlash markaziy mexanizmlari o‘zgarmaydi, biroq hiqildoqning anatomik tuzilishi o‘zgaradi (u oldinga 1,5 barobar cho‘ziladi, «olmaxon suyakchasi» – adams alayni hosil qiladi), natijada tovushning vokal sifati o‘zgaradi.
Qiz bolalar: hiqildoq barcha yo‘nalishlarda mutanosib va bir tekis rivojlanadi.

Slayd 22

Bu o’zgarishlarning barchasi o’g’il bolalarning ovozi buzilib ketishiga olib keladi qattiq, past, qo’pol, intonatsiya – noaniq.
Diplofoniya (bitonallik), ya’ni yuqori va past ohanglarning tez almashinishi,
Bir-biridan ba’zan butun orqada qoladi, ayni paytda ham haqiqiy, ham soxta ovoz paychalarining tebranishi.

Slayd 23

Ovoz mutatsiyasi paytidagi buzilish turlari
Tavsifi
Faltsentli ovoz
Yuqori, zaif, ingichka, eshitishda yoqimsiz ovoz.
Cho‘zilgan mutatsiya
Ovoz uzoq vaqt davomida bolalarnikidek saqlanib qoladi.
Erta mutatsiya
Ovoz erta paydo bo‘ladi, qo‘pol va past bo‘lib qoladi.
Buzilgan (g‘ayritabiiy) mutatsiya
Ovoz past, ohangsizlik (melodiklikning yo‘qligi) bilan kechadi.
Mutatsiya jarayoni quyidagi sabablarga ko’ra murakkablashishi mumkin:
Genital hududning rivojlanmaganligi;
O’tkir yoki surunkali laringit;
Turli yuqumli kasalliklar;
O’z diapazonidan tashqarida baland ovozda qo’shiq aytishda ovoz apparatining haddan tashqari kuchlanishi

Slayd 24

Presbifoniya – keksa odamlarda kuzatiladigan ovozning fiziologik o’zgarishi.
Klinik jihatdan ular tez ovozli charchoq, bo’g’ilish, ohangning o’zgarishi va shivirlangan nutqning buzilishi va suhbat davomida qo’shimcha tovushlarning paydo bo’lishi bilan birga keladi.
Tashxis anamnestik ma’lumotlarga, bemorning sub’ektiv his-tuyg’ulariga, optik laringostroboskopiya va akustik ovoz tahlili natijalariga asoslanadi.
Etiotropik davolash presbifoniya Rivojlanmagan. Terapevtik dastur to’qimalar almashinuvini stimulyatorlari, vitamin preparatlari va fizioterapiyadan iborat.

Slayd 25

Funktsional ovoz buzilishlari uchun barcha diagnostika choralari quyidagi harakatlarni o’z ichiga oladi:
Anamnezni ob’ektiv baholash;
Odamlarning shikoyatlarini baholash;
Anatomik individual xususiyatlar; ovoz hosil qiluvchi xarakterli o’zgarishlar;
Ovozli hujumlar;
Fiziologik va fonatsion darajada nafas olish;
Ovozning intonatsiyasi va tempo-ritmik xususiyatlari
Ya’ni, kompleks davolashni tuzatish yoki patologiyalarni bartaraf etish boshlanishidan oldin barcha kerakli ma’lumotlarnihisobga olgan holda ob’ektiv baholash amalga oshiriladi.

Slayd 26

Diagnostik jarayonlarga quyidagilar kiradi:
Laringoskopiya – nutq apparatida yallig’lanish yoki anatomik o’zgarishlarni aniqlaydigan protsedura;
Stroboskopiya – bu protsedura vokal kordlarining funktsional faolligini baholash uchun ishlatiladi;
Halqumning Msct va rentgenografiyasi o’simta patologik lezyonlarini tashxis qiladi;
Elektromiyografiya – laringeal mushaklarning ishlashi haqida kerakli miqdordagi ma’lumotlarni olishga yordam beradi;
Elektroglottografi vaqt o’tishi bilan nutq apparatidagi o’zgarishlarni baholash uchun amalga oshiriladi.

Slayd 27

Agar ovoz buzilishi bilan bog’liq muammoning ildizi funktsional patologiyada bo’lsa, unda asosiy choralar quyidagilardir:
Umumiy mustahkamlovchi ta’sirga ega bo’lgan davolash;
Bo’yinning old devorini massaj qilish;
Mashqlar bilan davolash usullari;
Fizioterapiya kursi buyuriladi;
Nutqni qayta ishlab chiqarish rejimiga muvofiqlik belgilanadi

Asosan, patologiyalarni bartaraf etishga qaratilgan tibbiy choralar quyidagilardir:
Psixoterapiya usullari;
Tuzatuvchi nafas olish mashqlari;
Artikulyatsiyani rivojlantirish

Slayd 28

Ovoz paychalarining buzilishiga yo’l qo’ymaslik uchun ovoz funktsiyalaridan foydalanishga yordam beradigan va imkon beradigan qurilmaning to’g’ri ishlashini o’rnatish kerak, xususan:
Bu sovuqni yaxshi oldini olishga yordam beradi;
Chekish va alkogolizmdan voz kechish kerak;
Iste’mol qilingan oziq-ovqat issiq bo’lishi kerak;
Ichimliklar tomoqni juda sovutmasligi kerak;
Ovozni uzatish keskin o’zgarishlardan xoli bo’lishi kerak.
Patologiyaning

Slayd 29

Xulosa
Turli xil ovoz buzilishlarining oldini olish uchun erta bolalikdan ovozni himoya qilish va rivojlantirish juda muhimdir. Agar bu o’z vaqtida bartaraf etilmasa, buzilish uzoq davom etishi va vokal apparatida organik o’zgarishlarga olib kelishi mumkin. So’ng , bemorlar ovoz rejimini saqlash bo’yicha tavsiyalar oladi. Relapsning oldini olish uchun profilaktika choralari va klinikada muntazam ravishda kuzatuv o’tkazish juda muhimdir; bu chora-tadbirlar erishilgan natijalarning barqarorligini ta’minlaydi.

Slayd 30

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 31

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda