Dars ta’lim tizimini tashkil etish shakli

Slayd 1

Dars – ta’lim tizimini tashkil etishning asosiy shakli sifatida

Slayd 2

Reja:
Ta’limni tashkil etishning shakllari tushunchasi va ta’lim tulari.
Darsning turlari va tuzilishi.
Nostandart darslar.
Ta’limni tashkil etishning yordamchi shakllari. 5. O‘qituvchining darsga tayyorlanishi

Slayd 3

Ta’lim shakli
Shakl
Bu o’quv jarayonining mavjud bo’lish yo’li, uning ichki mohiyati, mantiqi va mazmuni uchun qobiqdir
Forma – lotincha tashqi ko’rinish , qobiq ma’nosini ifodalaydi

Slayd 4

Individual
Individual-guruhli
Maktabdan tashqari
Sinf-dars
Leksiya-seminar
Sinfdan tashqari
Auditoriyadan tashqari
Ayni vaqtda ta’limning quyidagi shakllari ajratib ko’rsatiladi

Slayd 5

Ular o’quvchilarni qamrab olishi, o’quvchilar faoliyatini tashkil etishi, jamoaviy va individual shakllarining nisbatlari, mustaqilligi darajasi va o’qish jarayoniga rahbarlik qilish xususiyatlari kabi belgilariga ko’ra quyidagi uch asosiy turga ajratiladi:
Individual
Sinf-dars
Ma’ruza-seminar

Slayd 6

Antik davr va o’rta asrlarda yagona usul bo’lgan
Qadim zamonlarda mavjud bo’lgan o’qitishning eng qadimgi shakli ta’limning individual shakli hisoblanadi.
Xvi asrda keskin tanqid qilingan
Ba’zi mamlakatlarda Xviii asrgacha keng foydalanilib kelingan.

Slayd 7

Individual-guruh dars shakli
XVI asrga kelib Yevropada keng miqyosda foydalanila boshlangan
XI asrdayoq Abu Ali ibn Sino O’zining «Tadbiri manzil» asarida jamoaviy o’qitish haqida o’z fikrlarini keltirib o’tgan
Markaziy Osiyo davlatlarida eng qadim davrlarda foydalanganligi
XV asrda jamoaviy o’qitishni Mirzo Ulug’bek davom ettiradi

Slayd 8

Asoslanganligiga 350 yildan ortiq muddat o’tgan bo’lsada bugungi kunda ham iste’molda foydalanilishi
Ilk bor G’arbiy Rossiya (hozirgi Belorus va Ukrainada) birodarlik maktablarida qo’llanilgan
Xvii asrda Yan Amos Komenskiy tomonidan «Buyuk didaktika»asarida nazariy jihatdan asoslab berildi
Atoqli pedagog olim K. D. Ushinskiy tomondan rivojlantirildi
Sinf-dars shakli

Slayd 9

Ma’ruza-seminar dars shakli
Birinchi universitetlar paydo bo’lishi bilan bog’liq
Uning yirik namoyondalaridan biri M. V. Lomonosovdir
Oliy va oliy ta’limdan keying ta’lim bosqichlarida qo’llaniladi
Ma’ruza – lotincha «o’qish» degan ma’noni anglatadi; Seminar – lotincha «seminarium» manbaa, maktab ma’nolarini anglatadi

Slayd 10

Ma’ruza turlari
O’ziga xos xususiyatlari
Kirish ma’ruzasi
Talabalarda o’quv fani to’g’risidagi umumiy tasavvurlarni shakllantirish
Ma’lumotli ma’ruza
Talabalarda muammoga doir ma’lumotlarni axboriy-retseptli tarzda taqdim etish
Anjuman-ma’ruza
Talabalar tomonidan o’quv materialini izlanishli tarzda o’zlashtirilishiga erishish
Muammoli-ma’ruza
Talabalarga muammoli savol, muammoli vaziyat va muammoli topshiriqlarni taqdim etish orqali o’quv birliklarini bayon etish
Ma’ruza-munozara
Fikrlar almashinuvini tashkil etish asosida ma’ruza qismlarini o’zlashtirishga erishish
Vizual-ma’ruza
Vizual-materiallarni taqdim etish orqali talabalar tomonidan materialni o’zlashtirishga erishish
Konspektli-ma’ruza
Talabalar tomonidan o’quv materialini o’zlashtirishga erishish maqsadida tushuntirish bilan birga eng asosiy qismlarini yozdirib borish
Maslahatli-ma’ruza
Savol va javoblar tarzida ma’ruza mashg’ulotini tashkil etish
Binar-ma’ruza
Muammo yuzasidan tadqiqot olib borgan mutaxassis-olim bilan birgalikda ma’ruzani tashkil etish

Slayd 11

Ayni vaqtda, respublika hududida, faoliyat yuritayotgan zamonaviy ta’lim muassasalarida ta’limning eng muhim quyidagi uch turidan foydalanilmoqda:
Tushuntiruvchi-namoyish etuvchi ta’lim (u an’anaviy yoki axborot beruvchi ta’lim ham deb ataladi);
Muammoli o’qitish;
Dasturlashtirilgan ta’lim yoki kompyuterli o’qitish

Slayd 12

Darsning maqsadi va vazifalarining aniqligi hamda pedagogi jihatdan to’g’riligi.
Darsning ta’limiy, tarbiyaviy va shaxsni rivojlantiruvchanlik vazifalarining birligi va uzviyligi.
O’qitishning yaxlit dars va uning ma’lum qismlari, vazifalari hamda mazmuniga muvafiq keladigan ta’lim oluvchilarning bilish faolliklari va mustaqil faoliyatlarini ta’minlashga xizmat qiluvchi maqbul metodlarni tanlash.
Mashg’ulotlarning turli shakllari: jamoa, guruhli va yakka tar­tibdagi shakllarini maqbul ravishda qo’shib olib borish. Ta’lim beruvchining rahbarlik vazifasi bilan ta’lim oluvchinini faol bilish faoliyatini birga olib borish.
Darslarning o’zaro uzviy va dialektik xususiyatga ega bo’lishiga erishish.
Ta’lim oluvchilarning yosh va psixologik xususiyatlarini inobatga olish.
Darsda ta’lim oluvchilarni o’qitish va tarbiyalash uchun qulay shart-sharoit yaratish.
Bugungi kunda darslarni tashkil etishga nisbatan quyidagi didaktik talablar qo’yilmoqda:

Slayd 13

Slayd 14

Darsning turlari va shakli
Dars – (maktabdagi) o’quv ishining asosiy tashkiliy shakli bo’lib, unda o’qituvchi aniq belgilangan dars doirasida o’quvchilarning doimiy tarkibi bilan qat’iy jadval bo’yicha shug’ullanadi, jamoaviy bilish faoliyatiga rahbarlik qilib, o’quv dasturiga o’zi belgilaydigan didaktik va tarbiyaviy vazifalarga erishish uchun xilma-xil metodlardan foydalanadi

Slayd 15

Bir xil tayyorgarlikka ega, yoshlari teng o’quvchilarning doimiy jamoasi bilan ma’lum xona, rejim, tartib asosida o’tkaziladigan mashg’ulotga d a r s deyiladi. Dars-bevosita o’qituvchi etakchiligida muayyan o’quvchilar guruhi bilan o’tkaziladigan o’quv mashg’ulotidir.
Dars mashg’uloti asosan 45 daqiqaga mo’ljallangan bo’lib, qat’iy jadval asosida olib boriladi.
Darsning asosiy belgilaridan biri ilmiylikdir. Darsda o’rganiladigap bilimlar hozirgi zamon fani yutuqlarini o’zida aks ettirishi, ta’lim jarayon maqsadi hamda bolalarning real bilish imkoniyatlariga mos bo’lishi zarur.
Dars ijodiy jarayon
Dars-jamoa mehnati jarayoni. Darsni ijodiy tashkil etish, vaqtdan unumli foydalanish, mashg’ulotlarni o’z vaqtida o’tkazish bolalarda jamoa bo’lib ishlay olish ko’nikmalarini shakllantirish, o’zaro yordam, va bolalar o’rtasida hamkorlik o’rnatish yo’llari bilan mashg’ulotlar jamoa mehnati jarayoniga aylantiriladi.
Dars ta’limning boshqa shakllaridan o’zining ichki va tashqi xususiyatlariga ko’ra farq qiladi. Muayyan yoshdagi va ma’lum tayyorgarlikka ega bo’lgan o’quvchilar guruhi, rejim, dars tartibi, mashg’ulotlarni ma’lum xonada o’tkazish kabilar darsning tashqi xususiyatlari, darsning maqsadi, ta’lim mazmunini his qilish, qiziqish, anglash, tushunish uning ichki xususiyatlari sanaladi. Dars ana shu ikki xil tashqi va ichki xususiyatlarning o’zaro uyg’unlashuvi asosida tashkil etiladi.

Slayd 16

Ta’limiy
Tarbiyaviy
Rivojlantiruvchi
Darsga qo’yiladigan talablar

Slayd 17

Darsning quyidagi turlari mavjud:
1. Yangi bilimlarni bayon qilish darsi.
2. O’tilgan mavzularni mustahkamlash darsi.
3. O’quvchilarning bilim, ko’nikma va malakalarini tekshirish darsi.
4. Takroriy-umumlashtiruvchi dars.
5. Aralash (kombinatsion dars).

Slayd 18

Dars tiplari
Yangi bilim berish darslari
Takrorlash va umum-lashtirish darslari
Mustahkamlash darslari
Aralash darslar
Bilim, malakalar tekshirish va baholash darslari
Bulardan tashqari diktant bayon va insholar yozish darslari ham o’tkaziladi. Har bir dars tipida amalga oshiriladigan vazifalar O’qituvchi diqqat markazida bo’lishi lozim.

Slayd 19

Yangi bilimlarni bayon qilish darsining tuzilishi:
A) Yangi mavzuni bayon qilish;
B)Yangi mavzu ma’lumotlarini mustahkamlash;
C)Yangi bilimlar ustida mashq o’tkazish
D)Yangi bilimlarga bog’liq holda uyga vazifalarini topshirish

Slayd 20

O’quvchilarning bilim, ko’nikma va malakalarini tekshirish darsining tuzilishi:
A)o’rganilganlarni umumiy tarzda takrorlash (yodga tushirish);
B) nazorat ishini o’tkazish;
C)uy vazifasi (o’rganilganlarni qayta takrorlash maqsadida)

Slayd 21

A) o’tilgan mavzuni takrorlash (uy vazifasini tekshirish);
B) yangi mavzuni bayon qilish;
C) o’rganilgan materialni mustahkamlash;
D) o’quvchilarni baholash;
E) uy vazifasini berish.
Aralash darsning tuzilishi:

Slayd 22

A) o’rganilgan mavzularga doir savol-javob o’tkazish;
B) o’rganilgan mavzularga doir amaliy topshiriqlarni bajarish;
C) o’quvchilarni baholash
O’rganilganlarni takrorlash va mustahkamlash darsining tuzilishi:

Slayd 23

Sinf – dars tizimi atoqli olim K. D. Ushinskiy tomonidan yanada rivojlantirildi. U bu shaklning hamma ustunliklarini ilmiy asoslab berdi. Dars, ayniqsa, uning tashkiliy qurilishi (tuzilishi) va tipologiyasining ixcham nazariyasini yaratdi. K. D. Ushinskiy har bir darsning bir-biri bilan ketma-ket bog’ langan quyidagi uchta qismini ajratib ko’rsatdi:
Ilgari o’rganilgan bilimlar asosida yangi bilimlarni anglashniamalga oshirish va ta’lim oluvchilarda materialni jadal qabul qilishgamaqsadli ko’rsatmani yaratishga qaratilgan qism. K. D. Ushinskiyningfikricha, darsning bu qismi darsga go’yoki «eshik» hisoblanadi.
Asosiy masalani hal etishga yo’naltirilgan qism. Bu qism dars­ning muhim markaziy qismi hisoblanadi.
Amalgaoshirilgan faoliyatga yakun yasash va bilim, ko’nikmava malakalarni mustahkamlashga qaratilgan qism. Bu qism darsningxulosalash va umumlashtirish qismi bo’lib hisoblanadi.

Slayd 24

Ta’limni tashkil etish shakllari
An’anaviy ta’lim shakllari
Yakka tartibdagi ta’lim
Noan’anaviy ta’lim shakli
Repititorlik tizimi
Yangi bilimlarni bayon qilish darsi.
O’tilgan mavzularni mustahkamlash darsi.
O’quvchilarning bilim, ko’nikma va malakalarini tekshirish darsi.
Takroriy-umumlashtiruvchi dars.
Aralash (kombinatsion dars).

Slayd 25

Ma’ruza darsi;
Fakultativmashg’ulotlar;
Seminardarslari;
Labaratoriya mashg’ulotlari;
Bahs-munozara darsi
Matbuot konferentsiyasi
Ilmiy-amaliy anjumanlar va h. K
Ta’limni tashkil etish shakllari

Slayd 26

Ta’limni tashkil etishning yordamchi shakllari fakultativ mashg’ulotlar sanaladi. Ular o’quvchilarning qiziqishlari asosida tashkil etiladi:
To’garaklar;
Klublar;
Olimpiadalar;
Viktorinalar;
Ko’rgazmalar;
Ekspeditsiyalar va hokazolar

Slayd 27

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 28

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda