Bolalarda afaziyaning kechish xususiyatlari

Slayd 1

Bolalar afaziyaning kechish xususiyatlari

Slayd 2

Reja:
Bolalarda afaziyaning kechish xususiyatlari
Afaziyaning bola nutq rivojlanishiga ta’siri
Bolalarda afaziyani korreksiya qilish va logopedik ishlar

Slayd 3

Afaziya — bu bosh miyaning nutq markazlari zararlanishi natijasida nutqning qisman yoki to‘liq buzilishi bilan namoyon bo‘ladigan nevrologik va logopedik buzilishdir. Afaziya natijasida insonning gapirish, tushunish, o‘qish va yozish qobiliyatlari izdan chiqadi yoki sezilarli darajada qiyinlashadi.

Slayd 4

Afaziya odatda bosh miya po‘stlog‘ining chap yarim sharidagi nutq zonalari zararlanganda yuzaga keladi. Bu jarayon ko‘pincha miya jarohati, qon aylanishining buzilishi, o‘smalar, yallig‘lanish kasalliklari yoki insult oqibatida paydo bo‘ladi. Bolalarda esa afaziya ko‘pincha miya jarohati, infeksiyalar yoki miya operatsiyalaridan keyin kuzatilishi mumkin.

Slayd 5

Afaziyaning asosiy belgilariga quyidagilar kiradi:
So‘zlarni to‘g‘ri talaffuz qila olmaslik;
Gap tuzishda qiyinchilik;
Boshqalarning nutqini tushunishda qiyinchilik;
So‘zlarni eslab qolish va nomlash qobiliyatining pasayishi;
O‘qish va yozish jarayonlarining buzilishi.

Slayd 6

Afaziyaning asosiy belgilariga quyidagilar kiradi:
Afaziya nutq apparati mushaklarining shikastlanishi emas, balki nutqni boshqaruvchi markaziy nerv tizimi faoliyatining buzilishi bilan bog‘liqdir. Shuning uchun afaziyada nutq organlari sog‘lom bo‘lsa ham, nutq jarayoni to‘g‘ri amalga oshmaydi.

Slayd 7

Afaziyaning asosiy belgilariga quyidagilar kiradi:
Bolalarda afaziya kattalarnikidan biroz farq qiladi. Chunki bolaning miyasi rivojlanish jarayonida bo‘lganligi sababli nutq funksiyalarining qayta tiklanish imkoniyati yuqoriroq bo‘ladi. To‘g‘ri tashkil etilgan logopedik va psixologik reabilitatsiya ishlari orqali bola nutqini ma’lum darajada tiklash mumkin.

Slayd 8

Nutq rivojlanishining to‘xtashi yoki sekinlashuvi Afaziya paydo bo‘lganda bola ilgari o‘rgangan so‘z va gaplarni ishlatishda qiynaladi yoki nutq rivoji sekinlashib qoladi. Leksik va grammatik tizimning buzilishi Bolalar so‘z boyligidan to‘g‘ri foydalana olmaydi, gap tuzishda xatolar qiladi, grammatik shakllarni noto‘g‘ri qo‘llaydi. Nutqni tushunishdagi qiyinchiliklar Ayrim hollarda bola kattalar nutqini to‘liq tushunmaydi yoki buyruq va topshiriqlarni bajarishda qiynaladi. Fonetik va fonematik buzilishlar Tovushlarni noto‘g‘ri talaffuz qilish, tovushlarni almashtirish yoki tushirib qoldirish kuzatiladi. O‘qish va yozish jarayonining buzilishi Maktab yoshidagi bolalarda afaziya disleksiya va disgrafiyaga o‘xshash muammolarni keltirib chiqarishi mumkin.
Bolalarda afaziyaning kechish xususiyatlari quyidagilardan iborat:

Slayd 9

Afaziya bolalarda nutq rivojlanishini turlicha darajada buzadi. Bu kasallikning turiga, og‘irligiga va paydo bo‘lgan yoshga bog‘liq. Afaziya bolaning so‘zlash, tushunish, o‘qish va yozish qobiliyatlariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.

Slayd 10

Afaziyaning bola nutq rivojlanishiga asosiy ta’siri:
So‘z boyligi kamayadi
Bola yangi so‘zlarni o‘zlashtira olmaydi yoki ilgari bilgan so‘zlarini ishlatishda qiynaladi. Natijada nutqning leksik rivoji sustlashadi.
Gap tuzish qiyinlashadi
Grammatik tuzilish va sintaksis buziladi. Masalan, gapda so‘zlar noto‘g‘ri tartibda keladi yoki kerakli qo‘shimchalar ishlatilmaydi.

Slayd 11

Afaziyaning bola nutq rivojlanishiga asosiy ta’siri:
Nutqni tushunish sustlashadi
Afaziyali bola kattalar nutqini yoki murakkab buyruq va topshiriqlarni to‘liq tushunmaydi. Bu o‘quv jarayonida va kundalik muloqotda qiyinchilik tug‘diradi.
O‘qish va yozish qobiliyati buziladi
Bolalar harflarni tanishda, so‘zlarni yozishda va o‘qishda qiyinchilikka duch keladi, ba’zan disleksiya va disgrafiya belgilariga o‘xshash holatlar kuzatiladi.

Slayd 12

Qayta tiklanish va rivojlanish imkoniyati
Bolalarda miya plastiklik xususiyati yuqori bo‘lgani uchun, erta diagnostika va tizimli logopedik mashg‘ulotlar orqali nutq qobiliyatlari qisman yoki to‘liq tiklanishi mumkin.
Afaziyaning bola nutq rivojlanishiga asosiy ta’siri:

Slayd 13

Neurologik tekshiruv
Miya faoliyati va asab tizimi holati baholanadi.
Neyroimaging (Mri yoki Kt) yordamida miya markazlaridagi zararlanish aniqlanadi.
Bolalarda afaziyani erta aniqlash nutqni tiklash va reabilitatsiya jarayonini samarali qilish uchun muhimdir. Diagnostika neurologik, psixologik va logopedik yondashuvlarni o‘z ichiga oladi.

Slayd 14

Bolaning so‘z boyligi va gap tuzish qobiliyati tekshiriladi
Talaffuz va fonematik qobiliyatlar baholanadi
Gapni tushunish va javob berish malakalari o‘rganiladi
Nutq va til diagnostikasi

Slayd 15

O‘qish va yozish qobiliyatini tekshirish
Harflarni tanish, so‘zlarni yozish va o‘qish malakalari baholanadi.
Disleksiya va disgrafiya alomatlari aniqlanadi.
Psixologik va ijtimoiy baholash
Bolaning muloqotga kirishishi, o‘zini ifodalashi va ruhiy holati o‘rganiladi.
Afaziya bilan bog‘liq emotsional qiyinchiliklar aniqlanadi.

Slayd 16

Bolalarda afaziya bilan ishlashda asosiy maqsad — nutqni tiklash, muloqot qobiliyatini oshirish va bolaning psixologik holatini qo‘llab-quvvatlash. Bu jarayon individual yondashuv va tizimli mashqlarni talab qiladi.
Nutqni tiklash mashqlari
So‘z boyligini rivojlantirish: bolaga yangi so‘zlarni o‘rgatish, rasm, kartochka yoki o‘yin orqali nomlash mashqlari.
Gap tuzish: sodda gaplardan murakkab gaplarga o‘tish, jumlalarni tartib bilan tuzish.
Grammatik tuzilmalarni mustahkamlash: fe’l, ot, sifat va qo‘shimchalarni ishlatish mashqlari.
Fonetik va artikulyatsion mashqlar
Tovushlarni to‘g‘ri talaffuz qilish uchun lab, tilda mushaklarini rivojlantirish mashqlari.
Har bir tovush uchun maxsus artikulyatsion mashqlar (masalan, «s», «sh», «ch» tovushlari uchun) qo‘llanadi.
Nutq ritmi va intonatsiyasini tiklash: talaffuz va ohang mashqlari.

Slayd 17

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 18

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda