Akustik-mnestik afaziya korreksion metodlari

Slayd 1

Akustik-mnestik afaziya

Slayd 2

Reja:
Akustik-mnestik afaziya tushunchasi
Logopedik metod va usullar
Korreksion logopedik ishlarning maqsadi

Slayd 3

Akustik-mnestik afaziya — bu nutqni eshitish orqali qabul qilish bilan bog‘liq verbal (so‘z) xotiraning buzilishi natijasida yuzaga keladigan afaziya turidir. Bunda bemor alohida tovushlar va so‘zlarni eshitadi va farqlay oladi, lekin uzunroq nutq birliklarini (gap, ibora) eslab qolish va qayta ishlashda qiynaladi.

Slayd 4

Asosiy xususiyati — eshituv xotirasining yetishmovchiligi. Ya’ni, bemor bir nechta so‘zdan iborat axborotni saqlab turish va tushunishda qiyinchilikka duch keladi.
Natijada: nutqni tushunish sekinlashadi uzun gaplarni idrok qilish qiyinlashadi so‘zlarni eslab qolish kamayadi takrorlashda xatolar kuzatiladi

Slayd 5

Kelib chiqish sabablari:
Akustik-mnestik afaziya ko‘pincha bosh miyaning chakka (temporal) sohasidagi zararlanishlar bilan bog‘liq bo‘ladi. Eng ko‘p uchraydigan sabablar:
Insult (miya qon aylanishining buzilishi)
Bosh miya jarohatlari
Miya o‘smalari
Yallig‘lanish kasalliklari (ensefalit, meningit)
Degenerativ nevrologik kasalliklar
Ayniqsa, dominant yarim shar (odatda chap yarim shar) chakka qismidagi zararlanishlar muhim rol o‘ynaydi

Slayd 6

Mexanizmlari:
Bu afaziyaning asosiy mexanizmi — eshituv-verbal xotira tizimining buzilishi.
Normal holatda inson:
Eshitilgan nutqni qabul qiladi
Uni qisqa muddatli xotirada saqlaydi
Mazmunini qayta ishlaydi
Akustik-mnestik afaziyada esa:
Eshitilgan axborotni saqlash hajmi keskin kamayadi
Bir nechta so‘zdan iborat ketma-ketlik yo‘qolib ketadi
Nutqiy material tez unutiladi
Natijada bemor:
Gap oxiriga yetguncha boshidagi so‘zlarni unutadi
Murakkab nutqni tushunishda qiynaladi
So‘zlarni tanlashda adashadi
Bu buzilish eshitishning o‘ziga emas, balki nutqiy axborotni xotirada ushlab turish jarayoniga taalluqlidir.

Slayd 7

Akustik-mnestik afaziyada korreksion ishlarning asosiy maqsadi — eshituv-verbal xotirani tiklash, nutqni tushunishni yaxshilash, hamda so‘zlarni eslab qolish va qayta ishlab chiqarishni rivojlantirishdir.

Slayd 8

Eshituv-verbal xotirani rivojlantirish metodlari
Bu yo‘nalish asosiy hisoblanadi.
Usullar:
Qisqa so‘zlar ketma-ketligini takrorlash (2–3 ta so‘zdan boshlab)
So‘zlar sonini bosqichma-bosqich oshirish
Raqamlar ketma-ketligini eslab qolish
Eshitilgan gapni qayta aytish
«Eshit – eslab qol – takrorla» mashqlari
Maqsad: xotira hajmini kengaytirish.

Slayd 9

Akustik-mnestik afaziyada bemor uzun nutq birliklarini idrok qilishda qiynaladi
Usullar:
Qisqa va sodda gaplardan foydalanish
Gapni qismlarga ajratib berish
Muhim so‘zlarni intonatsiya bilan ajratish
Ko‘rsatmalarni bosqichma-bosqich berish
Eshitilgan matn bo‘yicha savol-javob
Maqsad: eshitilgan axborotni qayta ishlashni yengillashtirish
Nutqni tushunishni tiklash metodlari:

Slayd 10

Bemor so‘zlarni tez unutishi va tanlashda qiynalishi mumkin.
Usullar:
Predmetli rasmlar bilan ishlash
Kategoriyalar bo‘yicha so‘z topish (mevalar, kiyimlar…)
Sinonim / antonim mashqlari
Yetishmayotgan so‘zni topish
Semantik bog‘lanishlarni mustahkamlash
Maqsad: leksik tizimni tiklash.
So‘z boyligini faollashtirish metodlari

Slayd 11

Akustik-mnestik afaziyada takrorlash mexanizmi muhim.
Usullar:
Tovush → bo‘g‘in → so‘z → gap ketma-ketligi
Ritmik takrorlash
Vizual tayanchlar bilan takrorlash
Sekin tempda qayta aytish
Eshitilgan iborani mustahkamlash
Maqsad: nutqiy materialni ushlab turish.
Takrorlash (reproduktsiya) mashqlari

Slayd 12

Bu turdagi afaziyada juda samarali usullar:
Rasmlar
Kartochkalar
Jest va mimika
Yozma tayanchlar
Belgilar va sxemalar
Maqsad: xotira yuklamasini kamaytirish
Ko‘rgazmali tayanchlardan foydalanish:

Slayd 13

Bemorning saqlangan imkoniyatlariga tayangan holda usullar:
Yozma nutqdan foydalanish
Qayta o‘qish mashqlari
Vizual eslatmalar
Kalit so‘zlar texnikasi
Ichki nutqni rag‘batlantirish
Maqsad: buzilgan funksiyani aylanib o‘tish
Kompensator metodlar:

Slayd 14

Muhim tamoyillar:
Akustik-mnestik afaziyada logopedik ishlar:
Qisqa va aniq material asosida
Bosqichma-bosqich murakkablashtirib
Takrorlashga katta e’tibor berib
Vizual tayanchlar bilan
Individual yondashuv asosida olib boriladi

Slayd 15

Qisqa so‘z va iboralarni takrorlash mashqlari:
Bemorga 2–3 ta so‘zdan iborat ketma-ketlik eshitiladi, takrorlash so‘raladi. Keyin 4–5 so‘zga bosqichma-bosqich oshiriladi. Misol: «olma – non – suv», keyin «olma – non – suv – nonushta – bola». Yondashuv: sekin tempda, intonatsiya bilan ajratib aytish; xatolar bo‘lsa darhol tuzatish.

Slayd 16

Uzun gaplar qismlarga bo‘linadi.
Bemor har bir qismini eshitib, qayta aytadi.
Misol: «Bugun maktabga bordim va do‘stlarim bilan o‘ynadim» → «Bugun maktabga bordim» va «Do‘stlarim bilan o‘ynadim».
Yondashuv: vizual tayanch (rasmlar, kartochkalar) bilan mustahkamlash.
Eshitilgan gapni qismlarga ajratib tushuntirish

Slayd 17

Qisqa raqamlar ketma-ketligi aytiladi, bemor uni takrorlaydi.
So‘zlar bilan ham mashq qilinadi.
Misol: 3-5 raqam, keyin 5–7, so‘ngra 2–3 so‘zli jumlalar.
Yondashuv: repetitsiya va vizual tayanchni qo‘llash.
Raqamlar va so‘zlar ketma-ketligini eslab qolish

Slayd 18

Leksik va semantik mashqlar:
Rasmlardan so‘zlarni topish, nomlash.
Sinonim va antonimlarni aniqlash.
Yo‘qolgan so‘zni to‘ldirish.
Kategoriyalar bo‘yicha so‘zlarni guruhlash.
Yondashuv: bemorning qiziqishiga mos materiallardan foydalanish.

Slayd 19

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 20

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda