ABDULLA ORIPOV HAYOTI VA IJODI

Slayd 1

ABDULLA ORIPOV HAYOTI VA IJODI
(1941-2016)

Slayd 2

REJA:
1. Abdulla Oripov hayot yo‘li.
2. Shoir ijodiga bir nazar.
3. Shoir-mohir tarjimon.

Slayd 3

Abdulla Oripov O‘zbekiston Xalq shoiri, O‘zbekiston Qahramoni, O‘zbekiston Davlat madhiyasi muallifi va jamoat arbobi. Abdulla Oripov biografiyasi Abdulla Oripov 1941-yil 21-mart kuni Qashqadaryo viloyati Koson tumani Neko‘z qishlog‘ida tavallud topgan. Shoirning otasi Orif Ubaydullayev kolxoz raisi bo‘lgan. Onasi Turdixol momo ko‘pchilik o‘zbek ayollari singari mehnatkash inson bo‘lgan. Oilada sakkiz farzand-to‘rt o‘g‘il, to‘rt qiz bo‘lib, shoir Abdulla o‘g‘illarning kenjasi bo‘lgan.

Slayd 4

ILK TA’LIM
1958-yilda bo‘lajak shoir Abdulla Oripov maktabni oltin medal bilan bitiradi. 1958-yilda o‘rta maktabni oltin medal bilan tamomlagan Abdulla Oripov Toshkent Milliy universitetining jurnalistika fakultetiga o‘qishga kirib, uni ham 1963-yilda imtiyozli diplom bilan yakunlaydi.

Slayd 5

MEHNAT FAOLIYATI:
• 1963-1967 yillarda “Yosh gvardiya” nashriyotida muharrir bo‘lib ishlay boshlaydi.
• 1967-1974 yillarda G‘afur G‘ulom nomidagi adabiyot va san’at tahririyati muharriri va bosh muharriri lavozimida faoliyat yuritadi.
• 1974-1976-yillarda davomida O‘zbekistonning yirik adabiy jurnali “Sharq yulduzi”da bo‘lim rahbari bo‘lib ishlaydi.
• 1972-1982-yilllarda Abdulla Oripov O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasida adabiy maslahatchi, uyushmaning Toshkent viloyati bo‘linmasi kotibi.
• 1983-1985 yillarda “Gulxan” jurnali bosh muharriri bo‘lib faoliyat yuritadi.

Slayd 6

MEHNAT FAOLIYATI:
• 1988-yilda O‘zbekiston mualliflik huquqini himoya qilish qo‘mitasi raisi etib tayinlangan.
• 1996-yildan 2009-yilgacha O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasiga raislik qiladi.
• 1995-yildan boshlab Abdulla Oripov O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Birinchi va Ikkinchi chaqiriq majlisi deputati.
• 2005-yildan boshlab Abdulla Oripov Oliy Majlisi senatori etib saylangan.
Deputat va senator sifatida ham faoliyat yuritgan. Shuningdek, shoir Kaliforniya fan ta’lim, sanoat va san’at xalqaro akademiyasining a’zosi bo‘lgan.

Slayd 7

Ardoqli shoir umrining so‘nggi yillarini AQShda o‘tkazdi. Abdulla Oripov 2016-yil 5-noyabrga o‘tar kechasi Texas shtati Hyuston shahri kasalxonasida 75 yoshida uzoq davom etgan og‘ir kasallikdan so‘ng hayotdan ko‘z yumdi.

Slayd 8

Abdulla Oripov talabalik yillaridanoq iqtidorli shoir sifatida tanilishni boshlagan. Bunga o‘sha vaqtlarda ToshDUda o‘qigan va ishlagan o‘zbek adabiyotining bo‘lajak yetuk vakillari ham hissa qo‘shgan. Ana shunday insonlardan Ozod Sharofiddinov, Matyoqub Qo‘shjonov. Keyinchalik Abdulla Oripov she’rlari bosilib chiqa boshlaganidan so‘ng o‘sha vaqtlardagi o‘zbek adabiyotining yetuk namoyandalari G‘afur G‘ulom, Mirtemir, Abdulla Qahhor va Oybek domlalardan saboq oladi. Bu haqida shoir o‘z xotiralarida yozib qoldirgan. Oripov Yozuvchilar uyushmasiga raislik qilgan kezlari O‘zbekiston eng yangi tarixi adabiy jarayoniga rahbarlik qildi. Uning she’riyati Muhammad Yusuf kabi ko‘plab shoirlar ijodining shakllanishiga ta’sir ko‘rsatgan.

Slayd 9

Shoir va jamoat arbobi, O‘zbekiston xalq shoiri Abdulla Oripovning “Tilla baliqcha”, “Men nechun sevaman O‘zbekistonni” singari dastlabki she’rlari talabalik yillarida yozilgan va o‘zbek she’riyatiga yangi, iste’dodli, o‘ziga xos ovozga ega shoirning kirib kelayotganidan darak bergan. Ko‘p o‘tmay, “Mitti yulduz” (1965) ilk she’rlar to‘plamining nashr etilishi she’riyat muxlislarida paydo bo‘lgan shu dastlabki tasavvurning to‘g‘ri ekanligini tasdiqlagan.

Slayd 10

Shundan keyin shoirning “Ko‘zlarim yo‘lingda” (1966), “Onajon” (1969), “Ruhim”, “O‘zbekiston” (1971), “Xotirot”, “Yurtim shamoli” (1974), “Yuzma-yuz”, “Hayrat” (1979), ”Najot qal’asi” (1981), “Yillar armoni” (1983), “Haj daftari”, “Munojot” (1992), “Saylanma” (1996), “Dunyo” (1999), “Shoir yuragi” (2003) singari she’riy kitoblari nashr etilgan.

Slayd 11

Oripov o‘zbek she’riyatiga o‘tgan asrning 60-yillarida sobiq sovet jamiyatida esa boshlagan yangi shabadaning elchisi sifatida kirib keldi. U dastlabki she’rlaridan boshlab milliy she’riyatda yangi poetik tafakkurning qaror topishi yo‘lida ijod qildi; turmushda paydo bo‘la boshlagan yangicha qarashlar, kishilarning ruhiy olamidagi evrilishlar, fikr va xatti-harakat erkinligiga bo‘lgan ehtiyoj Oripov she’rlarining g‘oyaviy mundarijasini belgilab berdi. Oripovning dastlabki she’rlaridagi romantik kayfiyat asta-sekin o‘z o‘rnini falsafiy mushohadalarga bo‘shatib, shoirning hayotda ro‘y berayotgan voqea va hodisalarga munosabati faol tus oldi.

Slayd 12

Shu ma’noda “Tilla baliqcha”, ”Qo‘riqxona”, “Genetika”, “Olomonga” kabi she’rlar Oripovning lirik she’riyat ufqlarini hayot muammolari tasviri hisobiga kengaytirib borayotganidan darak berdi. Xuddi shu narsa Oripovning doston janriga murojaat etishi va liro-epik tasvir imkoniyatlaridan samarali foydalanishiga sababchi bo‘ldi. Abdulla Oripov “Jannatga yo‘l” (1978), “Hakim va ajal” (1980), “Ranjkom” (1988) kabi dostonlarida ma’naviyat masalalariga alohida e’tibor berib, kishilarning ruhiy olamidagi ayrim qusurlar bilan ilmiy-texnik taraqqiyot va tafakkurning parvozi o‘rtasidagi ziddiyatni ochib tashladi.

Slayd 13

Abdulla Oripov she’rlari haqida “Mening deyarli har bir she’rim hayotdagi ma’lum bir voqea, hodisa bilan bog‘liq, jo‘nroq qilib aytganda, har birining turtkisi bor”, – Abdulla Oripov. “Ayol” va “Tilla baliqcha”, “Mening har bir she’rimning turtkisi bo‘lgan, – deb yozadi shoir o‘z xotiralarida. Masalan ”Ayol” degan she’rim urushdan qaytmagan amakilarimning bevalariga bag‘ishlangan. Ishxonamiz yonida bir sassiq hovuz bo‘lib, unda uch-to‘rtta tilla baliq og‘zini kappa-kappa ochgancha o‘lar holda kun o‘tkazardi. Boshqa shoirlar qatori o‘sha baliqlarning holiga achinib, men ham “Tilla baliqcha” degan she’r yozib, baloga qolganman. Emishki, sassiq hovuz deganda sovet tuzumini nazarda tutganman. Demakkim, haqiqatdan ham bir gap bor ekanki, arqon ularning ko‘ziga ilon bo‘lib ko‘rinibdi”.

Slayd 14

TILLA BALIQCHA
Tuxumdan chiqdi-yu, keltirib uni Shu loyqa hovuzga tomon otdilar. Tashlandiq ushoq yeb o‘tadi kuni, Xor-u xas, xazonlar ustin yopdilar.
Dunyoda ko‘rgani shu tor hovuzcha
Va mudroq tollarning achchiq xazoni.
Menga alam qilar, tilla baliqcha
Bir ko‘lmak hovuz deb bilar dunyoni…

Slayd 15

Men nechun sevaman O‘zbekistonni va “Ona tilim”
Yoxud O‘zbekiston qasidasining yozilishichi? Buning yozilishiga nima turtki bo‘lgan, deyilishi mumkin. Gap shundaki, Vataning butun Sovet Ittifoqi deb uqtirib turilgan bir paytda, menga O‘zbekiston nima bo‘ldi ekan, degan savol yuragimning tubida paydo bo‘lib, hoynahoy, “Vatanim-O‘zbekiston” deb she’r yozgan bo‘lsam, tilimizning har qadamda yerga urilayotganini ko‘rib “Ona tilimga” nomli she’rni yozganman.

Slayd 16

Ming yillarkim, bulbul kalomiOʻzgarmaydi, yaxlit hamisha.Ammo shoʻrlik toʻtining holiOʻzgalarga taqlid hamisha.Ona tilim, sen borsan, shaksizBulbul kuyin she’rga solaman.
Sen yoʻqolgan kuning, shubhasiz,Men ham toʻti boʻlib qolaman…

Slayd 17

“BIRINCHI MUHABBATIM” SHE’RI HAQIDA
Shoir ijodida muhabbat mavzusi alohida o‘ringa ega. Ayniqsa, “Birinchi muhabbatim” she’ri el orasida nihoyatda mashhur. She’rga bastalangan qo‘shiq ham o‘zbek estradasining oltin fondidan joy olgan. Shoirning o‘zi suhbatlaridan birida ushbu she’ri haqida shunday deydi: “She’rning yozilganiga 50-yildan oshdi. Yozilgan oddiy she’r endi. O‘qib olaverasiz. Boshqa hech qanaqa gapi yo‘q bu she’rning. Hofizlar 40-50 yildan beri aytib kelyapti. Hodi Toqtoshning “Muhabbat ul eski narsa¸ har bir qalb oni yong‘orta” degan gapi bor. Odam bolasi tirik bo‘lgandan keyin sevadi, seviladi. Men bu muhabbat mavzusida ko‘p she’rlar yozganman. Bu Muhabbat tuyg‘usi borki, she’r bor, adabiyot bor”.

Slayd 18

Umuman, Oripovning she’r va dostonlarida olg‘a surilgan ma’naviy muammolar mustaqillik davrida, ayniqsa, dolzarb ahamiyat kasb etib, shoirning xuddi shu masalalar tasvirida o‘z davriga nisbatan ilg‘orlab ketganini namoyish etdi (ularning aksari 90-yillarga qadar yozilgan). Uning ijodida, bir tomondan, G‘afur G‘ulom lirikasiga xos falsafiylik ko‘zga tashlansa, ikkinchi tomondan, Hamid Olimjon she’rlariga xos musiqiy ravonlik va badiiy soddalik aks etib turadi. Mazkur 2 manba Oripov she’rlarida o‘zaro tutashgan holda orifona she’riyatning asosiy xususiyatlarini ifodalab keladi.

Slayd 19

Slayd 20

Shoirning so‘nggi yillar lirikasida tuyg‘u va kechinmalar tasviri susaymagan holda yana bir muhim fazilat bor. Bu, Oripov she’rlariga liro-epik tasvir unsurlarining ko‘plab kirib kelishidir. U mustaqillik yillarida adabiyotning rang-barang tur va janrlarida ijod eta boshladi. Shu davrda tarixiy adolatning tiklanishi, o‘tmishda yashagan sarkardalar va allomalar xotirasining e’zozlanishi Oripovni Amir Temurning O‘rta Osiyo xalqlari tarixiy taqdirida o‘ynagan buyuk rolini ko‘rsatuvchi “Sohibqiron” she’riy dramasini (1998) yozishga ilhomlantirdi. Xalq shoiri bu asarida qariyb uch asr davomida hukm surgan qudratli Temuriylar saltanatining asoschisi va XV asr Sharq Uyg‘onish davrining boshlanishiga ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy va madaniy sharoit yaratgan Amir Temur obrazini yorqin gavdalantirib berdi. Mazkur asar respublikaning barcha yirik teatrlari va qardosh mamlakatlar sahnalarida katta muvaffaqiyat bilan o‘ynaldi.

Slayd 21

Slayd 22

Abdulla Oripov O‘zbekiston Respublikasi Davlat Madhiyasining matni muallifi ekani bilan ham xotiralarda saqlanib qoladi. U Navro‘z va Mustaqillik bayramlarini o‘tkazish bo‘yicha yozilgan aksariyat ssenariylar muallifidir. Oripov Yozuvchilar uyushmasiga raislik qilgan kezlari O‘zbekiston eng yangi tarixi adabiy jarayoniga rahbarlik qildi. Uning she’riyati Muhammad Yusuf kabi ko‘plab shoirlar ijodining shakllanishiga ta’sir ko‘rsatgan.

Slayd 23

Abdulla Oripov jahon adabiyoti durdona asarlarini o‘zbek kitobxonlariga yetkazishda ham samarali mehnat qildi. U Dante “Ilohiy komediya”sining “Do‘zax” qismini, A. S. Pushkin, N. A.Nekrasov, T. G. Shevchenko, L. Ukrainka, R. Hamzatov, Q. Quliyev va M. Bayjiyev asarlarini o‘zbek tiliga mahorat bilan tarjima qildi.

Slayd 24

“Tarjima jarayoni men uchun eng ulug‘ maktab bo‘ldi. Agar qog‘oz ustida eng ko‘p ter to‘kkan bo‘lsam, o‘sha tarjima ustida to‘kkanman. Ona tilimizning naqadar boy ekanligiga imon keltirgan bo‘lsam, o‘sha tarjima jarayonida imon keltirganman. Azbaroyi tarjima asl nusxadan kam bo‘lmasligi uchun tilimiz boyligidan imkon boricha to‘liq foydalanish uchun izlandim, til xazinamizdan so‘zlar axtardim. Bunga nechog‘liq erishganman, bu boshqa mavzu, biroq ishondimki, bizning tilimiz hech bir mubolag‘asiz jahondagi eng go‘zal va eng badavlat tillardan biridir”, – deb xotirlaydi o‘zining tarjimonlik faoliyatini Abdulla Oripov.

Slayd 25

O‘ZBEKISTON MADHIYASI MUALLIFI
Abdulla Oripov o‘z davlati madhiyasi so‘zi muallifi bo‘lishga muvaffaq bo‘ladi. O‘zbekiston Respublikasi Davlat madhiyasi 1992-yil 10-dekabr kuni O‘zbekiston Respublikasi Yuqori Kengashining 11 chaqirig‘ida qabul qilingan. Madhiya yaratilish tarixi O‘zbekiston SSRning birinchi madhiyasi bilan bog‘liq. 1946-yilda SSSRning ilk madhiyasi paydo bo‘ladi. O‘zbekiston ham o‘z madhiyasini yaratishga kirishadi. O‘sha vaqtda madhiya musiqasi tanlovida ijodini boshlagan bastakor Mutal Burhonov musiqasi g‘olib deb topiladi. 1967-yilda O‘zbekiston SSR madhiyasi matniga ayrim o‘zgartirishlar kiritiladi. Shoir Turob To‘la matnni o‘zgartiradi, musiqa esa o‘zgartirilmaydi.

Slayd 26

O‘ZBEKISTON MADHIYASI MUALLIFI
O‘zbekiston Respublikasi 1991-yil mustaqillikka erishgach mustaqil O‘zbekistonning yangi madhiyasiga ehtiyoj paydo bo‘ladi. Tanlovda Mutal Burxonovning musiqasi va Abdulla Oripovning yangi matni bilan yaratilgan madhiya g‘olib deb topiladi. Abdulla Oripovning farzandi Shoira Oripova shunday xotirlaydi: “Otam madhiyaning ikkita variantini ilm familiyalarini ko‘rsatmasdan, anonim tarzda yuborgan. Shu ikkita matn varianti ham tanlovning ikkinchi bosqichiga o‘tgan. Birinchilardan bo‘lib madhiyani uyimizda baralla kuylaganmiz”.

Slayd 27

ABDULLA ORIPOV SOVET DAVRI HAQIDA
Avvalgi mafkura, ayniqsa Stalin hayotligi davrida shoirlar shaxs sifatida o‘z yuragini ocholgan emas edi. Keyingi davrdagi muhit sharofati bilan bizning avlod shoirlari yurakdagi dardlarini asta-sekin ocha boshladilar, bu dardlar xalqning umumiy dardiga, xalqning pinhona kayfiyatiga bir qadar mos tushdi va o‘quvchilar necha o‘n yillardan buyon eshitilmagan ohanglarga quloq tuta boshladi. Asta-sekinlik bilan yolg‘onni yozishga umuman ehtiyoj qolmadi. Ayniqsa, O‘zbekiston mustaqilligidan keyin ko‘pchiligimiz behudaga laylak haydab yurganimiz ma’lum bo‘lib qoldi.

Slayd 28

E’TIROF
1991-yil “Xalqlar do‘stligi” ordeni, 1994-yil “Do‘stlik” ordeni va 2015-yil Italiya Yulduzi ordeni bilan mukofotlangan.
1983-yili O‘zbekiston SSR Xalq shoiri unvoni, Shoir Abdulla Oripov 1998-yili O‘zbekiston Qahramoni unvonini oladi.
1996-yil teatr san’ati rivoji, qirg‘iz va o‘zbek xalqlari o‘rtasidagi do‘stlikni mustahkamlashga qo‘shgan hissasi uchun Qirg‘iziston Respublikasi faxriy yorlig‘i, 1983-yili Hamza nomidagi O‘zbekiston SSR Davlat mukofoti, 1994-yili Alisher Navoiy nomidagi Davlat mukofoti, 2007-yil “WIPO Creativity Award” oltin medali bilan taqdirlangan.

Slayd 29

E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT!
Bizni ijtimoiy tarmoqlarda kuzatib boring!

Slayd 30

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda