Assimilatsiya va dissimilatsiya jarayonlarining o‘zaro bog‘liqligi

Slayd 1

Assimilatsiya va dissimilatsiya jarayonlarining oʻzaro bogʻliqligi

Slayd 2

Assimiliyatsiya jarayoni haqida umumiy maʼlumot
Dissimiliyatsiya jarayonining umumiy tarifi
Assimiliyatsiya va Dissimiliyatsiya jarayonlarining ahamiyati
Reja:

Slayd 3

Assimilyatsiya
1771 yili ingliz olimi Pristli xavoda O2 borligini aniqlaydi. Pristli oʻsimliklar tomonidan So2=hazm qilishini masalasini tekshiradi. Havo tarkibida So2=miqdori 0,03%. Ammo Pristli qaysi vaqtda oʻsimliklar So2 ni yutishini aniqlay olmaydi. Uning shogirdi Gollandiya olimi Yan Ingenxuz 1779 yilda oʻsimliklar So2 =kunduzi, quyosh bor vaqtida yutilishini aniqladi. Bulardan keyin Shvetsariya olimlari Senebye, Sossyur quyosh bor vaqtida havoda So2 kamayib, O2 koʻpayishini, rus olimi Vinogradov So2 oʻsimlik hujayrasida O2 va karbonga parchalanib, havoga chiqib ketishini payqaydi.1860 yili nemis olimi Saks oʻsimliklarning hujayrasida So2 ning suv bilan qoʻshilishidan kraxmal (S6N10O5) n hosil boʻlganligini aniqladi.

Slayd 4

Kraxmal hosil boʻlishi quyosh nuriga bogʻliq boʻlgani uchun, bu protsess «fotosintez»deb ham ataladi. Quyosh nurining ahamiyatini K. A. Timiryazov aniqladi. Timiryazovning koʻrsatishicha quyosh-ning 75% nurini yutadi. Qolgan 25% ni oʻsimlik organidan yutilmasdan oʻtib ketadi. Yutilgan 75% nurning 1-5% i fotosintezda ishtirok etadi. Baʼzan 10% ga yaqini oʻsimliklar tomonidan sunʼiy bugʻlantirishga sarf boʻladi. Timiryazov xlorofillning spektrini aniqladi.

Slayd 5

Yaʼni quyosh spektri 7 ta nurdan iborat boʻlsa, xlorofil 3 tasini yutadi. Timiryazev koʻrsatishicha xlorofil quyoshning V b -n S orasidagi qizil nurni, koʻk va binafsha nurini koʻp yutadi. Oʻsimliklarning bir yildagi fotosintezi uchun 162 tirillion kkal issiqlik sarf boʻladi. Rus olimi Vinogradov fotosintez protsessida So2 emas, balki N2O parchalanishini isbotladi. U N2 O karbon bilan birikadi O2 esa havoga chiqib ketadi deb hisoblaydi. Yaʼni u Timiryazev koʻrsatgan fikrni tasdiqlaydi.

Slayd 6

So2 + N2 O —- Sn On+O2
Co2 ildiz orqali olingan suv bilan birikib, chumoli aldegid hosil qiladi. Ortiqcha O2 havoga chiqib ketadi. Snon ning 6 molekulasi xlorofil donalarida birikib, 1 molekula shakar hosil boʻladi. (S6 N12 O6).
Rus olimi Butlerov laboratoriyada chumoli aldegid Snon dan glukoza S6 N12 O6 olgan, 1 molekula shakar hosil boʻlishi uchun 674 kkal quyosh energiya sarf boʻladi.1 g molekula 180 g shakar. Assimilyatsiya protsessining formulasini quydagicha yoziladi.

Slayd 7

6 So2+6N2 O +674kkal S6 N 12 O6 +6O2
______
XL. Dona. Ich.
Koʻpchilik oʻsimliklarda shakar darhol xlorofill, donalari ichida kraxmalga aylanadi.
S6 N12 O6 +N2 O diastaza (S6 N 10 O 5) p
_____
Shakarning kraxmalga aylanishi diastaza fermenti taʼsirida boʻladi. Kraxmal baʼzi oʻsimliklarda: lolagullilar oilasiga kiruvchi oʻsimliklarda (lola, piyoz, chesnok) da boʻlmaydi. Bu oʻsimliklarda oziqli modda sifatida ikkilamchi shakar va kraxmal toʻplanadi. Birlamchi shakar va kraxmal qisman sarflanadi, qisman oziqli modda sifatida toʻplanadi. Oziqli modda sifatida toʻplangan shakar va kraxmal «ikkilamchi» deyiladi.

Slayd 8

Dissimilyatsiya
Oʻsimliklar hayvon va odamlarga oʻxshash havodan O yutib So chiqaradi. O achitish xususiyatiga ega, yonishga yordam beradi. O taʼsirida oziqli moddalar tuzilgan qismlarga parchalanadi. Natijada oziqli moddalar tarkibidagi yashirin potensial energiya ajralib chiqadi. Yaʼni kinetik energiyaga aylanadi. Kinetik energiya hisobiga organizm yashaydi, oʻsadi va taraqqiy etadi. Nafas olish protsessini mohiyatini akad. Palladin va professor Kostichevlar tekshirishgan.

Slayd 9

Oʻsimliklarning yosh va oʻsuvchi organlarining nafas olishi odamlarning nafas olishi bilan barobar, baʼzan undan ortiq boʻladi. Mas: nafas olish protsessida oʻz ogʻirligidan 1-2% yoʻqotadi. Unib chiqmoqchi boʻlgan urugʻlar ham shuncha ogʻir-ligini yoʻqotadi. Xamirturish zamburugʻning nafas olish 6 marta, bakteriyalarniki 200 martadan koʻp. (Odamlarga nisbatan). Nafas olish protsessiga, havodagi O2 va N2O larning miqdoriga bogʻliq.

Slayd 10

100 Koʻtarilsa, nafas olishi 2 marta kuchayadi. Ammo bu kuchayishi 400 – 500gacha boradi. 500 darajadan yuqorida nafas olish protsessi susayadi. Baʼzi oʻsimliklar qishda nafas olishni davom ettiradi. Mas: lishayniklar-100 ham nafas oladi. Daraxtlarning kurtaklari xamda archa va qaragʻayning ignasimon barglari 200 – 250 da ham nafas olishini davom ettiradi. Urugʻlar quruqlikda juda sust nafas oladi. Chunki uning tarkibida 10-15%, N2O bor. Una boshlagan urugʻlarda nafas olish 10.000 marta kuchayadi. Una boshlagan urugʻlarda 30% N2 O bor. Nafas olish oʻsimliklarning yoshiga ham bogʻliq. Nafas olish yosh organda tez, qari organda sust roq boʻladi. Baʼzi oʻsimliklar mas: baʼzi bakteriya va zamburugʻlar O2 siz ham yashay oladi. O2 bilan yashovchi oʻsimliklar Aerob deyiladi. Kislorodsiz yashovchilarni Anaerob deyiladi. O2 bilan nafas olishi oksidaza fermenti, kislorodsiz nafas olish esa Zimaza fermenti taʼsirida boʻladi. Yaʼni Aerob oksidaza fermenti ishtirokida, Anaerob zimaza fermenti ishtirokida nafas oladi. Aerob O2 bilan nafas olishning reaksiyasi:

Slayd 11

S6 N12 O6 +6 O2 oksidaza So2 + 6 N2 O + 674 kkal.
______
F. Isht.
Aaerob-O2 siz nafas olish reaksiyasi:
S6 N 12 O6 zimaza 2So2 +2S2 N5 On+25 kkal.
F. Ish. T.

Slayd 12

O2 bilan nafas olishda oziqli modda toʻliq parchalanadi. Shuning uchun ham 1g molekula shakar xosil boʻlishida ketgan energiyaning hammasi ajralib chiqadi.
O2 siz nafas olishda oziqli modda qisman parchalanadi. Shakar etil spirtiga aylandi. Shuning uchun energiya ham qisman 25 kkal ajratadi. Energiya spirt tarkibida qoladi.
Assimilyatsion va Dissimilyatsion protsessining qarama-qarshiligi quydagilardan iborat:
Assimilyatsiyada oʻsimliklar So2 yutib, O 2 ni chiqaradi
Dissimilyatsiyada oʻsimliklar O2 ni yutib, So2 ni chiqaradi.
Assimilyatsiyada oddiy anorganik moddalardan murakkab organik moddalar tuziladi

Slayd 13

Dissimilyatsiyada esa, murakkab organik moddalar odatda anorganik moddalarga parchalanadi.
Assimilyatsiya natijasida organizm ogʻirlashadi
Dissimilyatsiya natijasida organizm yengillashadi.
Assimilyatsiya faqat xlorofil bor xujayralarda boʻladi
Dissimilyatsiya protsessi hamma tirik xujayralarda boʻladi.
Assimilyatsiya faqat quyosh bor vaqtda
Dissimilyatsiya esa hamma vaqtda boʻlib turadi.
Assimilyatsiyada energiya toʻplanadi
Dissimlyatsiyada energiya sarflanadi.
Bu qarama-qarshi protsesslar har bir organizmda boʻlib turadi. Ularning birligi ham bor. Birligi shundan iboratki, tirik organizmning yashashi, oʻsishi, taraqkiy etishidir. Bu 2 protsess toʻxtasa, organizm xalok boʻladi.

Slayd 14

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 15

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda