Boshlang’ich ta’limda G’arb mutafakkirlari merosi

Slayd 1

Boshlang‘ich ta’lim-tarbiya jarayonida g’arb mutafakkirlari merosidan foydalanish.

Slayd 2

Reja:
G’arb mutafakkirlarining ta’lim-tarbiya haqidagi firklari.
G’arb mutafakkirlarining tarbiya usullari, g’oyalari.

Slayd 3

Qadimgi Yunon tsivilizatsiyasi dunyoga ko’plab ajoyib faylasuflarni berdi, ularning tushunchalari ta’lim haqidagi bebaho fikrlar bilan birlashdi.
Ular orasida birinchilardan biri Pifagoralar (miloddan avvalgi VI asr. E.). U birinchi qarashda loyqa va harakatsiz ko’rinadigan o’ziga xos axloqiy qoidalar to’plamini qoldirdi. Qoidalarning o’ziga xos mazmunini ochish uchun Pifagor falsafasi bo’yicha ma’lum bilim talab qilingan. Masalan, «yo’ldan bormang» degan maslahat, shoshilinch ravishda odamlarning hukmlariga amal qilmaslik tavsiya qilinishini anglatadi. «Qonunni hurmat qilish» qoidasi ota-onalarga hurmat, o’zini tutish va lakonizmni anglatadi. Qoidadan foydalanib, Pifagoraning shogirdlari ko’pincha sukut saqlash haqida nazr qilishgan.

Slayd 4

Bu erda didaktik yo’nalishga oid bir nechta Pifagor so’zlari: «To’g’ri bajarilgan mashg’ulot … O’qituvchi va talabaning o’zaro xohishlariga ko’ra sodir bo’lishi kerak», «Har qanday fan va san’atni o’rganish, agar u ixtiyoriy bo’lsa, u o’z maqsadiga to’g’ri keladi, agar ixtiyoriy bo’lmasa, bu befoyda va samarasizdir. »
Pifagor birodarlarida yoshlarni tarbiyalash va o’qitish puxta o’ylangan tizim edi. Kun «ongni soddalashtirish va uyg’unlashtirish» yurishidan boshlandi. Keyin ma’badda «axloqni o’rgatish, o’rgatish va tuzatish» bor edi. Tushlikdan keyin sharhlar bilan birgalikda o’qishlar bo’ldi.

Slayd 5

Qadimgi Yunonistonning birinchi faylasuflaridan biri Geraklit (miloddan avvalgi 520-460 yillar) puxta pedagogik g’oyalarni bayon etgan: axloqni insoniy xususiyatlar sifatida o’rganish va o’zlashtirish («hamma odamlarga o’zlarini bilish va pok bo’lish kerak») va aql va hissiyotlar. Bilimlar vositasi sifatida, aql haqiqat uchun asosiy mezon sifatida, mohiyatni bilish zarurati, shunchaki dalillar emas («donolik hamma narsani bitta deb bilish», «bilim aqlni o’rgatmaydi») va boshqalar. Qadimgi Yunonistonning birinchi faylasuflariga. Ta’lim muammolari, Demokritni (460-370 yillar. E.a. E.) o’z ichiga oladi. Faylasuf ta’limga katta ahamiyat bergan va u uchta sovg’aga ega bo’lishiga olib kelishiga ishongan: «yaxshi o’ylab ko’r, yaxshi so’zla, yaxshilik qil».

Slayd 6

Demokrit kelajak uchun juda samarali bo’lgan da’volarga ega. Faylasufning fikriga ko’ra, o’qituvchi odamni shakllantiradi va o’zgartirsa ham, tabiat uning qo’llari bilan ishlaydi, chunki inson uning zarrasi – «mikrokosmos» dir.
Demokrit ota-onalar farzandlarini tarbiyalashga bag’ishlashlari qanchalik muhimligini ta’kidladi. U bolalarni o’qitish uchun pul sarflashni istamagan va beparvo ota-onalarni qoralagan.
Demokrit ta’kidlaganidek, ta’lim va tarbiya jarayoni insonning tabiatini o’zgartiradigan qiyin, ammo minnatdor ishdir. «Yaxshi odamlar tabiatan mashq qilishdan ko’ra ko’proq mashq qilishadi … Ta’lim insonni tarbiyalaydi va yaratadi (ikkinchi).»

Slayd 7

Demokrit asosiy narsa bu olingan bilimlarning miqdori emas, balki aql-zakovat tarbiyasi ekanligiga ishondi. «Ko’pchilikni biladiganlarning aqli yo’q … Hamma narsada to’g’ri o’lchov bor … Shunchaki bilim emas, balki ongni har tomonlama tarbiyalash haqida o’ylash kerak.»
O’qishni mashaqqatli ish deb bilgan Demokrit talabalarga nisbatan murojaat qilishni tabiiy deb bildi. «Agar bolalar ishlashga majbur qilinmaganida, ular na savodxonlik, na musiqa, na gimnastika, na yaxshilikni kuchaytiradigan narsa – sharmandalikni o’rganmagan bo’lardilar.»

Slayd 8

Qadimgi Yunon faylasufi Suqrotning falsafiy va pedagogik qarashlarida tarbiyadan kutilgan maqsad insonni bilishlarini bilib olishga erishish, uni yuksak axloqli qilib kamol toptirishdir. U o’z ta’limotida mardlik, donolik, mo’tadillik, adolatlilik tushunchalarini belgilab beradi. Uning fikricha mardlik qo’rquvni daf qilish, donolik jamiyat qonunlariga rioya qilish mo’tadillik o’z xissiyotlariga erk bermaslik, adolat yaxshilikni amalga oshirish yo’llarini o’rgatishdir.
Suqrotning ta’limoticha inson eng avvalo, umumiy axloq me’zonlarini, inson uchun muqaddas bo’lgan fazilatlarni egallab olishi kerak.

Slayd 9

Platon Yunonistonning, mashhur mumtoz faylasufi. Platon tarbiyani tashkil etish haqidagi fikrlarini «Davlat» va «Qonunlar» asarlaridan bayon etadi. Uning fikricha, kattalarning bolalarga ko’rsatgan ta’siri, bolalarda axloqiy sifatlarning tarkib topishida ko’rinadi. His – tuyg’uga ta’sir etish kichik yoshdagi bolalarni tarbiyalashni asosiy hisoblaydi. Platon o’yin, adabiy asarlardan o’qib berishni, afsonalarni hikoya qilishni tarbiya vositasi hisoblaydi. Uning ta’kidlashicha, kattalar bolalar o’yinini kuzatib turishlari, lekin ularning o’yiniga qandaydir yangilik kiritmasligi kerak. Platon «Davlat» asarida bolalarni yoshligidan ijtimoiy tarbiyalash g’oyasini olg’a suradi va uni tashkil etishning muayyan tuzimini taklif etadi.

Slayd 10

Platon Yunonistonning, mashhur mumtoz faylasufi. Platon tarbiyani tashkil etish haqidagi fikrlarini «Davlat» va «Qonunlar» asarlaridan bayon etadi. Uning fikricha, kattalarning bolalarga ko’rsatgan ta’siri, bolalarda axloqiy sifatlarning tarkib topishida ko’rinadi. His – tuyg’uga ta’sir etish kichik yoshdagi bolalarni tarbiyalashni asosiy hisoblaydi. Platon o’yin, adabiy asarlardan o’qib berishni, afsonalarni hikoya qilishni tarbiya vositasi hisoblaydi. Uning ta’kidlashicha, kattalar bolalar o’yinini kuzatib turishlari, lekin ularning o’yiniga qandaydir yangilik kiritmasligi kerak. Platon «Davlat» asarida bolalarni yoshligidan ijtimoiy tarbiyalash g’oyasini olg’a suradi va uni tashkil etishning muayyan tuzimini taklif etadi.

Slayd 11

Qadimiy Yunon mutafakkiri Aristotel o’zining axloqqa oid «Nikohma etikasi», «Endem etikasi» asarlarida tarbiyaning maqsadi tabiat bilan bog’liq bo’lgan insonni tadrijiy rivojlantirishdan iboratligini, aql va irodani rivojlantirish muxim ekanligini aytadi. Uning ta’limotiga ko’ra, bolalarning yosh xususiyati xisobga olingan holda kerak. Aristotel tarbiya muddatini 21 yil bola tug’ilgandan 7 yoshgacha, 7 yoshdan 14 yoshgacha, 14 yoshdan 21 yoshgacha deb belgiladi. U bolaning har bir davridagi o’ziga xos xususiyatni ko’rsatadi, har bir davrda amalga oshiriladigan tarbiyaning maqsadi, mazmuni va usullarini bayon etadi.

Slayd 12

A.Disterverg o’qituvchining ta’limdagi roliga baho berib, u o’z faoliyatini bilishi, uni sevishi, o’quvchilarini yoqtirishi deb uqtiradi, o’qituvchi bolalarning individual xususiyatlarga qobiliyati, faoliyati uslubi to’g’risida muayyan darajada bilimga ega bo’lish kerakligini ham ta’kidlab o’tadi.
Mutafakkir Djon Lokk o’qituvchi psixologiyasining eng muhim jihatlari orasiga mo»tadillik, g’ayrat-shijoatlilik, ehtiyotkorlik kabi hislatlarini kiritib, ularning ta’limdagi roli yuzasidan mulohaza yuritadi.
G’arb mutafakkirlari g’oyalarining vorislari sifatida A.I.Gertsen, L.N.Tolstoy, I.G.Cherkishevskiy, K.D.Ushinskiy kabi rus mutafakkirlari mazkur muammolarga o’z mulohzalarini bildirganlar.

Slayd 13

O’qituvchi kasbiga oid ilmiy, tajribalarda sinalgan mulohazalar rus pedagogi
K.D.Ushinskiy ta’lim-tarbiya jarayonida o’qituvchining roli va shaxsiga yuqori baho berib, hech bir ustav yoki programma, hamda sunhiy organizm puxta ishlab chiqarilganiga qaramay, inson shaxsining o’rnini bosa olmaydi deb hisoblaydi. Insonining xarakteri va his-tuyg’ulari, uning o’quvchilar bilan muloqotga kirishish
usuli, o’qituvchi qalbi bolalarga yaqinligi kabi axloqiy xislatlarining shaxsiga xos
muhim fazilatlar bo’lib hisoblanib, muallimning tarbiyaviy kuchini belgilaydi va ijtimoiy qimmatiga ega bo’lgan, barkamol bola shaxsini tarkib toptiradi.

Slayd 14

K.D.Ushinskiy ta’kidlashicha, pedagogik faoliyatning muhim tarkibiy qismi
pedagogik-psixologik odob hisoblanadi. Uning fikricha psixologik odob hayotimizning barcha jabhalarida g’oyatda keng qo’llaniladi, shuning uchun usiz odamlar orasida hech qanday muloqot va nutq qobiliyatining o’zi ham bo’lmagan
bo’lar edi, deydi.

Slayd 15

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 16

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda