7-sinf musiqa o’qitish mazmuni va metodikasi

Slayd 1

Yettinchi sinfda musiqa o’qitishning mazmu va metodikasi.

Slayd 2

Reja:
Yettinchisinfda musiqa o‘qitishning mazmuni va metodikasi.
Yettinchisinf o‘quvchilarining psixologik – fiziologik xususiyatlari.
Yettinchisinfda musiqa o‘qitishning yakunlovchi davrida o‘quvchilarning olgan bilim va malakalariga quyilgan talablar.

Slayd 3

Yettinchi sinflarda musiqa o‘qitish jarayoni yakunlanadi. Unda quyi sinflarda olingan bilim va Mallakalar chuqurlashadi, takomillashib umumlashadi. Ayniqsa, musiqani tinglab, badiiy jihatdan mustaqil tahlil qilish qo‘shiq oYgatish, musiqa savodi kabi dars faoliyatlarini tatbiq etish ishi nixoyasiga yetadi.
7 – Sinf o‘quvchi!ari psixologik fiziologik harakteriga ko‘ra diqqat – e’tiborlari turg‘un, dunyoqarashi rivojlangan boMadi. Ular mustaqil fikr yuritish, hikoya tuzish, musiqaga doir al- bom. Referatlar, sinf burchaklari vako‘rgazmali qurollar tayyorlash qobiliyatiga ega bo‘ladilar. 0‘Qituvchi o‘quvchilaming bu ijodiy xususiyatlaridan foydalanib, musiqa san’atiga, musiqa savodiga doir ko’rgazmali qurollar tayyorlash vazifasini topshirishi mumkin. Shuningdek, mashhur bastakorlarga doir albbomlar tayyorlashni ham topshirishi mumkin. Vokal – xor ish­lari qo‘shiq o‘rgatish jarayonida ularni ovozlarini asrab tarbiyalash ishi murakkablashadi.
Ovoz shakllanishi notekis bo‘ladi, chunki bu yoshda mutatsiya davri kuchayadi. Ayniqsa o‘g‘il bolalarda ovoz boylamlari yug‘onlashib, ovoz registri bir oktavaga pasayadi. Natijada o‘quv va ovoz o‘rtasidagi koordinatsiya buzilib, ba’zan bolalar sof intonatsiyada aniq kuylay olmaydilar. Bunday paytda o‘qituvchi kuylash uchun qo‘lay yo‘Uami izlashi lozim. Ovozni toliktirmasdan erkin, ravon kuylashga o‘rgatishi kerak. Mutatsiya davrida bolalar ovozida kun sayin o‘zgarish ro‘y beradi. Buni hisobga olib, qo‘shiqni ovoz partiyasini ikki ovozga bodlsh lozim. Yoki ovozlami transportirovka qilib pastki tovushlarga tushirish lozim.

Slayd 4

Yettinchi sinf o‘quvchilarining ovoz diapazoni birinchi ovozlarda (Do, – MI2) -2 – ovozlarda esa- (Sikich -Re2) gaclia bo‘ ladi. Tajribalar mutatsiya davrida ovozlami to‘g‘ri taqsimlash, ovozlami tekis chiqishi va qiyinchiliklargaduch kelmaslikka olib keladi. Tanlangan qo‘shiqlar qahramona, lirik, estrada, o‘zbek xalq qo‘shiqlaridan bo‘lib, o‘quvchilarda o’rganishga qiziqish uyg‘otishi lozim. Ba’zi bir qo‘shiqlami solist yordamida ham o‘rgatish mumkin. Ashula aytganda dinamik belgilari, tempi, badiiy ijrosiga erishish zarur. Yetginchi sinflarda musiqa savodinioldingi; bilimlarga tayanib, notaga qarab kuylash, interval lar, o‘lchovlar, dinamik belgilar, parallel major va minor ladlari kabi mavzularda alohidatuxtab o‘tib, musiqali misollar keltirishimiz mumkin.
Musiqali misollami kuylaydigan qo’shiqlardan tinlangan musiqiy asariar asosida va o‘zbek xalq qo‘shiqlari misolida keltirish maqsadgamuvofikdir. Bundan tashqari ular musiqiy asaming shaklini ham bilishlari kerak. Musiqa tinglash bir muncha murakkablashadi.
Chunki darsning asosiy qismi tinglash jarayonida o‘tadi. Xalq qo‘shiqlari, maqomlar, mumtoz xalq musiqasi haqida fikr yuriga olishlari kerak. Musiqani badiiy jihatdan mustaqil tinglab, uni mukammal idrok etish, musiqaning tuzilishi, yangi qo‘shiqlar, musiqa adabiyoti, musiqa savodi bilan tanishtirish ishlari nihoyasiga yetadi. Lekin vokal -xor ishlarida, qo‘shiq o‘rgatish, ovoz sozlash jarayonida ulami ovozlarini eqtiyot kilish metodik to’g‘ri yo‘llanma berish kerak. Ba’zi paytlarda, bolalar bilan suhbatlashish, ota -onalarni taklif etib, doktorga farzandining cog‘lig‘i haqida murojaat qilishni taklif qilish lozim. Chunki 7 – sinfda bolalarda mutatsiya davri boshlanadi.

Slayd 5

Mutatsiya davrigacha o‘g‘il va qiz bolalarda ovoz apparatrshing tuzilishi o‘hshash bo‘lib, ular birbiridan uncha farq qilmaydi. Mutatsiya davrida esa ulaming ovozlari o’zgarib, or,g‘il bolalarda ovoz registri ji­hatdan bir oktava pasayib yo‘g‘onlashadi. Qiz bolalarda esa registr o‘z o‘mida qolib, ovoz kuchi, tembming mayinligi deyarli saqlanib qoladi. Shu boisdan, o‘g‘il bolalarda mutatsiya akliv va sezilarli darajada qiz bolalarda esa osoyishta va tekis o‘tadi. Natijada ba’zi o‘g‘il bolalar, ashula aytganda. Cozga tusholmay qiynaladilar.
Ba’zilari esa kuchanib kuylaydilar. Bu davrda o’g‘il bolalar ovozi shartli ravishda erkakcha ovozga qiz bolalar ovozi esa balog‘atli xotin-qizlar ovoziga asta -sekin o‘ta boshlaydi. O’g‘il bolalar tomog‘ida ovoz boylamlari yo‘g‘onlashadi, qizlarda, shishlar paydo bo‘lishi mumkin. Natijada diapazon qisqarib, yuqori pardalarda kuylash og‘irlashadi. Tez charchash holatlari paydo bo‘ladi. Mutatsiya davrida o‘g‘il va qiz bolalarga ashula o‘rgatish mas’suliyat talab etiladi. Qo‘shiqlami bolalarning ovoz imkoniyatlariga moslashtirib dars davomida, ulaming ovozlarini asrab-avaylab o‘rgatish lozim.
Ovoz partiyalarini aniq ajratib, ikki ovozda ashula ayttirish, ovoz tarbiyasining muhim vositasidir. Bolalarning intizomidaham o‘zgarishlar paydo bo‘ladi. Emotsional uyg‘onishlar, organizmdagi garmonik o‘zgarishlar darsga nisbatan qizimqishini pasayishiga sabab bo’madi. Bu davrda o‘qituvchi moxirlik bilan musiqiy asariar mazmunini hayotimiz bilanbog‘liq o‘tishi, uning vositasida axloqiy go‘zallik tarbiyasini berish dars mazmunini boshqa fanlar bilan borlab olib borishi lozim.

Slayd 6

Vokal – xor ishlari va musiqa tinglash ishlarini amalga oshirishda quyi sinflarda olingan bilim na malakalarga va hayotiy tajribalarga suyanib ish tutish yaxshi natija beradi. Musiqa taniashda esa mazmun jihatdan ancha murakkab bo‘lgan asariar o‘tiladi. O‘quvchilar, ozbek xalq qo‘shiqlari, makomlari, mumtoz ashulalari, yalla va laparlar, xalq musiqasining mahalliy uslublari bilan tanishib, tuzilish mazmunini, tarixini o‘rganadilar. Mumtoz ashulalar, maqomlar kuylab, o‘zbek xalq musiqasini durdona asarlaridan zavq oladilar.
Yettinchi sinf yil mavzusi:»Halq musiqasining maxalliy uslublari.
Maqomlar haqida umumiy tushuncha».
I-Chorak: «Qasnkadaryo, Surxandaryo, Samarqand – Buxoro voxalarining musiqiy uslu­blari bilan tanishuv»
II-Chorak: Farg‘ona – Toshkent hamda Xorazm voxalarida musiqiy uslublari bilan tani­shuv.
III-Chorak: «Maqom. Shashmaqom».
IV- chorak: «Xorazm maqollari. Farg‘ona, Toshkent maqom yo‘llari».

Slayd 7

O‘rganiladigan asariar badiiy va g‘oyaviy yaxlit taassurot qoldirish uchun ulami ma’lum asosda o‘rganish maqsadga muvofiqdir. Bunday mavzular bir yoki bir necha dars asosida musiqa qonuniyatlarining ijrochilik turlari va uning ifoda vositasi boTgan ma’lum mazmun bilanbog‘lanishi lozim. Masalan: «Lad nima?», «Maxaliiy musiqa usublari», «Maqom», «Katta ashula janri»,»Shashmaqom» shular jumlasidandir.
O‘qituvchi tanlagan musiqa asar­larini muayyan tartibga solgan holda, o‘quvchilami mutatsiya davrida ovoziga ziyon yetkazmasligi uchun ulami ovoz diapazoni, ishtiyoq va zavq musiqa va ashula sohasidagi tayyorgarligi e’tiborga olinishi lozim. O‘quvchilarga musiqiy tarbiya berishning negizi holda ashula aytishdir. Ashula aytganda ovozini parvarish qilish va maxsus vokal -xor mashqlari, ya’ni uch tovushli, past bosqich yoki yuqori bosqichdagi tovushlar orasida kvinta yoki oktava miqyosidagi qismlarida jo‘rsiz mashqlar, qo‘shiqlardan parchalar aytib, ovozni sozlab bir maromga solish katta ahamiyatga ega. Musiqa tinglaganda va xor bo‘iib qo‘shiq ayt­ganda, musiqa sohasidan olingan barcha nazariy ma’lumotlari mashq qilish jarayonida mus- tahkamlanadi. Qo‘shiq o‘rgatish jarayonida o‘qituvchi asarni ifodali ijro etib asar haqida qisqa qiziqarli obrazli kirish so‘zi, asaming janri, mazmuni ifoda vositalari haqida suhbatlar o‘tkazishi muhim rol o‘ynaydi.

Slayd 8

Yetti yillik o‘qish davrida, musiqa sohasida ish olib borish natijasida, o’quvchilar musiqa savodxonligiga ega bo’lib, musiqani ongli tahlil qila oladigan, yirik musiqa asarlarini radio va televidenie orqali, musiqa darslarida, kontsertlarda mehr bi­lan tinglaydigan, badiiy xavaskorlik to‘garaklarida ishtirok etadigan va musiqani chin dildan sevadigan insonlar bo‘lib yetishadilar.
Yettinchi sinfda musiqa madaniyat darslarida quyidagi qo‘shiqlar o’rgatiladi. «Eh orzular», R.Tolipov she’ri, N.Norxo‘jayev musiqasi. «Ey nozanin», o‘zbek xalq kuyi Muqumiy she’ri. «Soqinomaiy safti kalon», o‘zbek xalq kuyi Bobur g‘azali. «Biz tinchlikni istaymiz», B.lsroilov she’ri, K.Kenjayev musiqasi. Quyidagi asariar tinglanadi. 0‘Zbek xalq kuyi «Farg‘onacha», «Qo‘sh hay dash», «Baljuvon», «Kovushim», «Qashqarcha».

Slayd 9

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 10

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda