Uglevodlar almashinuvi glikoliz

Slayd 1

Uglevodlar almashinuviga kirish. Glikoliz.

Slayd 2

Uglevodlar uglerod, vodorod va kisloroddan tuzilgan organik moddalar boʻlib, oziq ovqatlarning asosiy qismini tashkil etadi. Ularning quyidagi turlari bor:
Monosaxaridlar oʻzaro birikishi Glikozid bogʻi orqali amalga oshadi. Asosan 1,4-glikozid bogʻi orqali, ammo shoxlanish va ixcham shaklga kirish uchun 1,6-glikozid bogʻlari ham mavjud. Ovqatda hamma uglevodlar boʻladi ular hazmlanib, monosaxaridlar shaklida qonga soʻriladi. Kraxmal, Glikogen xazmlanuvchi polisaxaridlar hisoblanadi
UGLEVODLAR:

Slayd 3

Sellzuloza Klechatka-ichak
Sellzuloza
Klechatka-ichak

Slayd 4

Uglevodlar hazmlanishi:

Slayd 5

Uglevodlarning ichakdan soʻrilishi:

Slayd 6

Sutni koʻtara olmaslik:
Ichaklarimizda turli sabablarga koʻra sut va sut mahsulotlarida boʻladigan Laktozani parchalovchi LAKTAZA fermenti yetishmay qolishi mumkin. Bunda sut yaxshi hazmlanmaydi va soʻrilmaydi, shu sababli Sutni Koʻtara Olmaslik kelib chiqadi.
*Etiologiyasi- 5-7 yoshdan soʻng sut isteʼmol qilish kamaygani uchun, ichak yalligʻlanishi- Enterit tufayli, chala tugʻilish sababli yoki Laktaza genida Irsiy mutatsiya boʻlsa LAKTAZA faolligi pasayadi.
*Patogenezi va belgilari- Laktoza ingichka ichakda hazmlanmasa yoʻgʻon ichakgacha borib, bakteriyalar taʼsirida hazmlanadi. Bunda turli gazlar va sut kislota (laktat) hosil boʻladi.
•Diareya- laktak suvda yaxshi eriydi lekin ichakdan soʻrilmaydi, u oʻziga suvni tortib ichakdagi najasni suyultiradi(ich ketishi)
•Meteorizm- bakteriyal hazmda hosil boʻlgan gazlar ichni dam boʻlishiga olib keladi.
•Qorin ogʻrigʻi- meteorizm va diereya sababli ichak shishadi bu ogʻriqqa sabab boʻladi.
•Qusish- laktat kislota ichak pH qiymatini kislotali tomonga siljitgani uchun, oshqozon va ichak orasidagi sfinkter yaxshi ishlamaydi va qusish kelib chiqishi mumkin.
•Malabsorbsiya- pH kislotali boʻlsa, hazm fermentlari yaxshi ishlamaydi va moddalar hazmlanishi kamayib, qonga soʻrilishini pasaytiradi.
*Diagnoz- bemorga sut ichirib, 3-4 soatdan soʻng najasning pH qiymati tekshiriladi. Agar kislotalik oshgan boʻlsa Sutni Koʻtara Olmaslik diagnozi qoʻyiladi
*Davolash- sut va sut mahsulotlarini cheklash, ovqatga LAKTAZA qoʻshimchasini qoʻshish, enterit boʻlsa uni antibiotiklar bilan davolash

Slayd 7

Monosaxaridlar qondan toʻqimalarga har bir toʻqimaning oʻziga xos Transport oqsillari- GLUT lar yordamida soʻriladi.
Qondagi monosaxaridlarning toʻqimalarga tarqalishi:

Slayd 8

A’zo va to’qimalardagi hujayralarning ehtiyojiga ko’ra tur xil spesifik GLUT tashuvchilar glyukozani tashib berishda qatnashadi. Ularning 5 xili tafovutlanadi.
GLUT1:
Eritrotsitlar, miya qon tomirlari endoteliysi (gematoentsefalik to’siq), platsenta.
Glyukozaga ehtiyoji yuqori bo’lgan to’qimalarda doimiy bazal tashilishini ta’minlaydi.
Glyukozaga nisbatan moyilligi o’rtacha.

Slayd 9

GLUT3:
Glyukozani yuqori miqdorda tezkor kirishini neyronlar va boshqa to’qimalarda ta’minlaydi.
Glyukozaga nisbatan moyilligi yuqori bo’lishi glyukozani qonda miqdori past bo’lganida ham o’tishini ta’minlaydi.
Energiyaga ehtiyoji yuqori bo’lgan miyaga glyukozani o’tkazib beradi.
GLUT4:
Mushaklar (skeletn va yurak) va yog’ to’qimasiga xos.
Faoliyati insulinga bog’liq.
Ular permiazalar bo’lib, insulin ta’sirida membranaga taxlanadi.

Slayd 10

Slayd 11

Ko’pchilik o’sma hujayralarda GLUT1 ekspressiyasi yuqori.
Bu glyukozani ko’p miqdorda ularga kirishini, ularni to’xtovsiz o’sishi, bo’linishi va yashovchanligini ta’minlaydi.

Slayd 12

GLUT transporterlarining genetik mutatsiyalari:
GLUT1 genidagi mutatsiyalar miyani glyukoza bilan ta’minlanishini pasaytiradi va nevrologik buzilishlarga olib keladi.
GLUT2 genidagi mutatsiyalar glyukoza gomeostazini buzilishiga va jigarda glikogenni to’planishiga olib keladi (sindrom Fankoni-Bikelya).

Slayd 13

Slayd 14

Slayd 15

Slayd 16

Soʻrilgan monosaxaridlarning toʻqimadagi taqdiri:
Toʻqimalarda monosaxaridlar birinchi navbatda GLYUKOZA quyidagi metabolitik yoʻllarda sarflanadi:
Fruktoza va Galaktoza esa oʻziga xos metabolitik yoʻllarda sarflanadi, bu yoʻllar glyukoza metabolizmiga qoʻshilib ketadi.

Slayd 17

GLIKOLIZ: «glicos» – shirin, «lisis» – parchalanish
Hujayralarga kirgan glukoza 1-navbatda fosforillanib, qaytib chiqib ketishining oldi olinadi. Bunda glyukokinaza yoki geksokinaza fermentlari qatnashadi.
Geksokinaza- barcha toʻqimalarda bor,glukoza kam(0,5 mkmol/l) boʻlsa ham yaxshi ishlaydi
Glukokinaza- pancreas ,jigarda bor, glyukoza koʻp(10mmol/l) boʻlgandagina ishlaydi. U glyukoza koʻpayganda INSULIN chiqishini stimullaydi.

Slayd 18

Agar O2 yetarli boʻlib, mitoxondriya normada ishlayotgan boʻlsa, piruvat va NAD2 mitoxondriyada ATF hosil qiladi, bu AEROB GLIKOLIZ deyiladi. Agarda O2 kam boʻlsa (mushak qattiq ishlaganda, yoki gipoksiyada) NADH2 va piruvat sitoplazmada qoladi va Laktat Degidrogenaza fermenti taʼsirida Laktat(sut kislota)ni hosil qiladi, bu ANAEROB GLIKOLIZ deyiladi.

Slayd 19

Laktat Degidrogenaza(LDG)- tetramer oqsil boʻlib, anaerob glikolizdagi muhim ferment hisoblanadi, 5 xil turi mavjud:
LDG-1:yurak, miya, eritrositlarda uchraydi(asosan teskari reaksiya yani laktatdan piruvatni hosil qiladi, shu sababli yurak laktatdan energiya oladi)
LDG-2: leykotsitlarda uchraydi
LDG-3: oʻpkada uchraydi
LDG-4: buyrak, platsenta, pancreasda uchraydi
LDG-5: jigar va skelet muskullarida uchraydi
LDG-1,2 Miokard infarktida, LDG-4,5 Gepatitda qonga chiqib ketadi va bu shu kasalliklarni diagnozlashda muhim ahamiyatga ega
Laktat degidrogenaza fermentlari:

Slayd 20

Glikoliz regulatsiyasi-
Qonda glyukoza koʻp vaqtida pancreasdan insulin chiqadi va FFK-1 ni aktivlaydi va glikoliz tezligini oshiradi. FFK-2 fermenti ham bor, u insulin taʼsirida faollanib fruktoza 6-fosfatdan fruktoza 2,6-bifosfatni hosil qiladi va FFK-1 ni aktivlaydi.
Qonda glyukoza kam vaqtida esa pancreasdan Glyukagon, buyrak usti bezidan Adrenalin chiqadi. Har ikkalasi jigarda FFK-1 va FFK-2 ni bloklaydi va glikoliz tezligini jigarda kamaytiradi. Bu ochlik paytida jigardan qonga glyukoza chiqishi uchun kerak.Boshqa toʻqimalarda glikoliz doimo bir maromda kechadi. Oʻzi glikolizni FFK-1, FFK-2, Piruvat Kinaza fermentlari boshqaradi. FFK-1 AMF, fruktoza 2,6- bifosfat bilan faollanadi, ATF,sitrat bilan ingibirlanadi Piruvat Kinaza esa ATF, alanin bilan bloklanadi, insulin bilan faollanadi.

Slayd 21

Glikoliz energetikasi:

Slayd 22

Malat-Aspartat Mokki
MOKKI MEXANIZMLARI- aerob glikolizda hosil boʻlgan NADH2 larning Vodorodlari sitoplazmadan mitoxondriyaga tashilishi. Bu Vodorodlar ETZ uchun manba hisoblanadi. Ikki xil Mokki mexanizmi mavjud:
Glitserofosfat Mokki

Slayd 23

Jigardagi alkogol metabolizmi:

Slayd 24

Vaziyatli masalalar:
31 yoshli ayol poliklinikaga so‘nggi 2 oy davomida vaqti- vaqti bilan boʻladigan diareya shikoyati bilan keldi. U diareya vaqtida qorinda ogʻriq, koʻngil aynishi va meteorizmni tasdiqlaydi, lekin najasda qon, qorayishni inkor etadi.Oʻzidan qo’zg’atuvchi omillar haqida so’raganda, u odatda yogurt yoki pishloq, bazan oddiy ovqatlarni iste’mol qilishdan keyin 1 soat oʻtib belgilar paydo boʻlishini aytadi. Sizning dastlabki tashhisingiz va taktikangiz?

Slayd 25

Bemorda sutni koʻtara olmaslik. Sut va sut mahsulotlarini ratsiondan chiqarish tavsiya etiladi. Agarda bu mahsulotlarni cheklay olmasa Laktaza fermentini ovqat qoʻshimchasiga aylantirish kerak.
31 yoshli ayolda bunga sabab enterit boʻlishi mumkin, shuning uchun enterit tekshirib koʻriladi.
Javoblar:

Slayd 26

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 27

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda