Brayl tizimi kombinatsiyalari va yozish texnikasi

Slayd 1

Brayl tizimi kombinatsiyalari va uni yozishga o’rgatish, o’qitish,texnikasi

Slayd 2

Reja:
Brayl tizimi va kombinatsiyalari
Yozishni o’rgatish va o’qitish
Yozish texnikasi va asboblari

Slayd 3

Brayl tizimi nima?
Brayl – ko‘rish qobiliyati cheklangan shaxslar uchun yozish va o‘qish tizimi
Ixtirochi:Louis Braille (1809–1852, Fransiya).
Maqsadi: ko‘rish qobiliyati cheklanganlarga mustaqil bilim olish va yozish imkonini berish

Slayd 4

Har bir belgini 6 ta nuqta orqali ifodalanadi.
Nuqtalar 2 ustun va 3 qator shaklida joylashgan.
Nuqtalar raqamlanishi:
1 4 2 5 3 6
Harflar va raqamlarning kombinatsiyalari
Har bir harf va raqam maxsus nuqta kombinatsiyasi bilan belgilanadi.
Misol:
A = 1
B = 1,2
C = 1,4
D = 1,4,5
Raqamlar uchun maxsus belgilar yordamida harflardan farqlanadi.
6 Nuqtali panjara (cell)

Slayd 5

Tarixi va rivojlanishi
Louis Braille 3 yoshida ko‘rish qobiliyatini yo‘qotgan.
1824 Yilda u Brayl yozuv tizimini ixtiro qilgan.
Tizim dastlab harbiy kodlar (sonar va tinish belgilarini o‘qish) asosida yaratilgan.
Bugungi kunda butun dunyoda ko‘rish qobiliyati cheklanganlar uchun standart yozuv tizimi hisoblanadi.
6 Nuqtali panjara (cell) va uning kombinatsiyalari
Har bir belgini ifodalash uchun 6 ta nuqtadan turadigan kombinatsiya ishlatiladi.
Nuqtalar ikki ustun, uch qator shaklida joylashadi:
1 4 2 5 3 6
Natijada har bir belgini 64 xil kombinatsiya bilan ifodalash mumkin.
Harflar, raqamlar va maxsus belgilar
Alfavit harflari 1–26 nuqtali kombinatsiyalar orqali yoziladi.
Raqamlar odatda maxsus «raqam belgisi» bilan boshlanadi, keyin A–J harflari raqam sifatida ishlatiladi (1–0).
Maxsus belgilar: vergul, nuqta, tinish, tirnoq va boshqalar

Slayd 6

Yozishni o‘rgatish maqsadi
Ko‘zi ojiz bolalarni mustaqil yozishga o‘rgatish.
Nutq va matnni uyg‘unlashtirib, til va fikrni rivojlantirish.
Matnni tushunish, so‘z va jumlalarni to‘g‘ri ifodalash ko‘nikmasini shakllantirish.
Bosqichma-bosqich o‘qitish metodlari
Nuqtalarni tanish:
6 nuqtali panjara tuzilishi bilan tanishtirish.
Har bir nuqtaning joylashuvi va raqamini his qilish mashqlari.
Harflarni yozishni mashq qilish:
Oddiy harflardan boshlash (A, B, C…).• Keyin so‘zlar va qisqa iboralar.

Slayd 7

Yondashuv va tavsiyalar
Har bir bola bilan individual yondashuv.
Nutq va qo‘l koordinatsiyasini birlashtirish.
Qisqa vaqt oralig‘ida, bosqichma-bosqich mashqlar.
Mashqlarni qiziqarli va amaliy qilish: kundalik hayotdagi matnlar bilan shug‘ullanish.
Slaydga tavsiya:
Rasm yoki diagramma: bolalar pin-plak bilan mashq qilayotgan holat.
Bosqichma-bosqich jadval: nuqtalardan so‘zgacha o‘tish.
Qisqa matn: «A – B – C…», «Salom» kabi mashq misollari.

Slayd 8

Pin-plak – nuqtalarni bosib, belgilar yaratish uchun ishlatiladi.
Qalam va maxsus qog‘oz – nuqtalarni o‘qilishi mumkin bo‘lgan matn shaklida yozish.
Braille Writer (Braille mashinasi) – tez va aniq yozish uchun maxsus qurilma.
Braille displeylar – kompyuter yoki smartfon bilan ulanib, matnni o‘qish va yozish imkonini beradi.
Yozish texnikasi
Barmoq pozitsiyasi:
Ko‘rsatkich va bosh barmoqdan foydalanish tavsiya etiladi.
Nuqtalarni bosishda to‘g‘ri bosim qo‘llash muhim.
Bosim va tezlik:
Nuqtalarni juda kuchli yoki juda zaif bosmaslik kerak.
Bosqichma-bosqich tezlikni oshirish.
Amaliy mashqlar:
Harflarni alohida, so‘zlarni qisqa jumlalarda mashq qilish.
Oddiy kundalik so‘zlar: ism, raqam, salomlashish so‘zlari.
Brayl asboblari

Slayd 9

Barmoq pozitsiyasi:
Ko‘rsatkich va bosh barmoqdan foydalanish, qolgan barmoqlarni qo‘llab turish.
Har bir nuqtani aniqlik bilan bosish.
Bosim va tezlik:
Nuqtalarni kuch bilan yoki juda yumshoq bosmaslik kerak.
Dastlab sekin, keyin tezlikni oshirish.
To‘g‘ri ishlash tartibi:
Harflarni alohida mashq qilish.
So‘zlar va oddiy jumlalarni yozish.
Matnlarni yozish va o‘qish.

Slayd 10

Umumiy xulosa
Brayl tizimi ko‘rish qobiliyati cheklangan shaxslar uchun mustaqil o‘qish va yozish imkonini beradigan universal yozuv tizimidir.
6 Nuqtali panjara orqali harflar, raqamlar va maxsus belgilar ifodalanadi, natijada 64 xil kombinatsiya hosil bo‘ladi.
Yozishni o‘rgatish bosqichma-bosqich amalga oshiriladi: nuqtalarni tanish, harflarni yozish, so‘z va jumlalarni shakllantirish.
Mashqlar va individual yondashuv yordamida tezlik, aniqlik va mustaqil yozish ko‘nikmasi rivojlantiriladi.
Asboblar va texnika: pin-plak, qalam va maxsus qog‘oz, Braille Writer va Braille displeylar yordamida yozish jarayoni osonlashadi.
Mashqlar muntazam va amaliy bo‘lganda, ko‘zi ojizlar nafaqat yozishni, balki nutq, fikrlash va kundalik hayotdagi ko‘nikmalarini ham rivojlantiradi.
Umuman olganda, Brayl tizimi ko‘rish qobiliyati cheklangan shaxslarni ijtimoiy hayotga to‘liq va mustaqil integratsiya qilish imkonini beradi.

Slayd 11

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 12

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda