Afaziya sabablari va mexanizmi

Slayd 1

Afaziya sabablari va mexanizmi.

Slayd 2

Reja:
Afaziya haqida umumiy ma’lumot
Afaziya sabablari
Afaziya mexanizmlari

Slayd 3

Afaziya nima?
Afaziya nutqning o‘rganilishi yoki bilim olish qobiliyatining yo‘qolishi emas, balki allaqachon rivojlangan nutq tizimining buzilishi hisoblanadi.
U odatda chap yarim sharda (dominant yarim shar) yuz beradi, chunki ko‘pchilik insonlarda nutq markazlari shu yarim sharda joylashgan.
Afaziya — bu miyadagi nutq markazlarining shikastlanishi natijasida paydo bo‘ladigan nutq buzilishi bo‘lib, u so‘zlashish, tushunish, o‘qish va yozish kabi kommunikatsiya funksiyalarini buzadi.

Slayd 4

Afaziya ko‘pincha miya shikastlanishlari natijasida yuz beradi. Sabablari quyidagilar bo‘lishi mumkin:
Insult (miyadagi qon tomir buzilishi)
Eng ko‘p uchraydigan sabab.
Miyaga qon yetkazilmasligi yoki qon tomir yorilishi natijasida yuzaga keladi
Masalan: Broka afaziyasi yoki Vernike afaziyasi ko‘pincha insultdan keyin paydo bo‘ladi
Trauma (miya jarohati)
Bosh miyaga jarohat, masalan, urilish yoki chayqalish natijasida nutq markazlari shikastlanishi
O‘sma (tumorlar)
Miyadagi o‘sma nutq markazlariga bosim ko‘rsatishi yoki ularni shikastlashi
Afaziyaning asosiy sabablari:

Slayd 5

Afaziya mexanizmlari:
Chap yarim sharning boshqa sohalari
Semantik va leksik xotira bilan bog‘liq hududlar shikastlanganida anomiya (so‘z tanlash qiyinligi) yuz beradi.
Vernike markazi (Chap temporal lob)
Nutqni tushunish va ma’no bilan bog‘lash markazi.
Shikastlanishi → Vernike afaziyasi: Nutq ravon, lekin ma’nosiz; tushunish qiyin bo‘ladi.
Arkuat fasikulus
Broka va Vernike markazlarini bog‘lovchi neyron yo‘llari.
Shikastlanishi → Konduktiv afaziya: Takrorlash qobiliyati buziladi, nutq tushunish saqlanadi.
Afaziyaning mexanizmlari miya nutq markazlarining shikastlanishi bilan bog‘liq. Miyadagi asosiy nutq markazlari:
Broka markazi (Chap frontal lob) Nutqni ishlab chiqarish va grammatik tuzilishni boshqaradi. Shikastlanishi → Broka afaziyasi: Nutq sekin, grammatik xatoliklar bilan, lekin tushunish saqlanadi.

Slayd 6

Funktsional sabablar: (psixogen va nevrologik bo‘lmagan) Bu holatlarda miya tuzilishi normal, lekin nutq ishlashida buzilishlar mavjud:
Psixogen afaziya Kuchli ruhiy travma, stress yoki psixik tushkunlik natijasida nutq qisman yo‘qoladi
Konversiya buzilishi Og‘ir psixologik muammo yoki nevroz natijasida nutq bloklanishi mumkin

Slayd 7

Afaziya mexanizmi (jarayonlar)
Afaziya paydo bo‘lishining asosiy mexanizmlari quyidagilar:
Neuron tarmoqlarining shikastlanishi:
Miya hududlari yoki ularni bog‘lovchi yo‘llar zararlanganda, nutqni ishlab chiqarish va tushunishdagi neyronlar o‘zaro aloqa qila olmaydi
Signal uzilish mexanizmi
Broka va Vernike zonalari o‘rtasidagi arcuat fasikul shikastlansa, nutqni qayta ishlash va takrorlash qiyinlashadi
Kognitiv-lingvistik buzilish:
Nutqni tushunish yoki shakllantirish jarayonida semantik va sintaktik xatoliklar paydo bo‘ladi
Kompensator mexanizmlar yetishmovchiligi
Miya boshqa hududlari zarar ko‘rgan hududni to‘liq qoplay olmaydi, shuning uchun nutq buzilishi davom etadi

Slayd 8

Afaziya davolashning eng asosiy qismi — logopediya va nutq mashqlari:
Nutqni tiklash mashqlari
So‘zlarni topish va talaffuz qilish mashqlari
Jumla qurish va nutqni davom ettirish mashqlari
Tushunishni rivojlantirish
Rasm, predmet va hikoyalar orqali nutqni tushunish mashqlari
Savol-javob usuli bilan tushunishni mustahkamlash
Takrorlash va xotira mashqlari
So‘z va jumlalarni eslab qolish, takrorlash orqali miyani faollashtirish
Psixologik yordam:
Afaziya bilan yashayotgan bemorlar ko‘pincha ruhiy tushkunlik, depressiya yoki xavotirga duch keladi. Psixologik maslahatlar va qo‘llab-quvvatlash bemorning motivasiyasini oshiradi va nutq mashqlarida samarani kuchaytiradi
Texnologik va qo‘shimcha vositalar:
Kompyuter va ilovalar orqali nutq mashqlari. Aloqa yordamchi vositalar: rasmlar, kartochkalar, nutqni yozib olish yoki o‘qitish vositalari
Logopedik va nutq terapiyasi:

Slayd 9

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 10

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda