Analitik kimyo faniga kirish

Slayd 1

Analitik kimyo faniga kirish

Slayd 2

Analitik kimyo — moddalarning sifatini va miqdoriy tarkibini analiz qilishning nazariy asoslari va usullarini oʻrganadigan fandir. Analitik kimyo sifat va miqdor analiziga boʻlib oʻrganiladi. Sifat analizining vazifasi tarkibi nomaʼlum modda yoki aralashmaning tarkibiy qismlarini, yaʼni u qanday element yoki ionlardan tarkib topganligini aniqlashdan iborat. Miqdoriy analiz ning vazifasi esa modda yoki aralashmadagi bir yoki bir necha tarkibiy qismlar miqdorini aniqlashdan iborat. Sifat analizi, odatda, miqdoriy analizdan oldin oʻrganiladi. Sababi tekshiriladigan moddaning oldindan maʼlum boʻlgan birorta tarkibiy qismining foiz miqdorini aniqlash zarur boʻlganda ham, sifat tarkibini oʻrganmay turib aniqlab boʻlmaydi. Shuning uchun moddalami analiz qilishga doir muammolarni kimyoviy, fizikaviy va fizik-kimyoviy usullarni qoʻllash bilan hal etish mumkin.

Slayd 3

Kimyoviy usul bilan aniqlashda element yoki ion oʻziga xos xususiyatli biror birikmaga aylantiriladi va ayni birikma hosil boʻlganligi haqida xulosa chiqariladi. Analizning fizikaviy usullari moddaning kimyoviy tarkibi bilan uning ayrim fizikaviy xossalari oʻrtasidagi bogʻlanishdan foydalanishga asoslangan (spektral, luminessent, rentgenostruktura va hokazo.). Analizning fizik-kimyoviy usullari moddaning kimyoviy reaksiyalar jarayonida fizikaviy xossalarining oʻzgarishini aniqlashga asoslangan. Bu uchala analiz usullari orasiga hamma vaqt ham keskin chegara qoʻyib boʻlmaydi. Fizikaviy va fizik-kimyo­viy analiz usullari baʼzan instrumental analiz usullari deyiladi (spektral, elektrokimyoviy, xromatografik, ekstraksiya va boshqalar).

Slayd 4

Sifat analizi usullari. Analitik reaksiyalarni bajarishda, ishlatiladigan moddaning miqdoriga qarab, sifat analizi usullari 1955-yildan boshlab quyi- dagicha nomlanadigan boʻldi: Makroanaliz Gramm usul, Yarimmikro analiz, Santigramm usul Mikroanaliz Milligramm usul, Ultromikroanaliz Mikrogramm usul, Submikroanaliz, Nonogramm usul, Subultromikro analiz, Pikogramm usul. Kimyoviy analiz koʻpincha yarimmikro usulda bajariladi, bunda reaktivlar kam sarflanib, kichik hajmli idishlardan foydalanish mumkin. Agar analiz toʻgʻri bajarilgan boʻlsa, yarimmikro usulda juda aniq natijalar olish mumkin. Shuning uchun moddalami sifat jihatdan kimyoviy analiz qilishga asosan yarimmikroanaliz (santigramm) usulidan foydalaniladi.

Slayd 5

Analitik reaksiyalarning bajarilish usullari. Analitik reaksiya «quruq» va «hoʻl» usullarda oʻtkazilishi mumkin. Quruq usulda tekshiriladigan modda hamda reaktivlar qattiq holatda olinadi, reaksiya esa qizdirish yoʻLI bilan amalga oshiriladi. Masalan, metall tuzlarining alangani boʻyashi, natriy tetraborat (bura) Na2B40 – 10H20 yoki natriy ammoniy gidrofasfat NaNH4H P04-4H20 lar baʼzi metallarning tuzlari bilan qorishtirilganda rangli marvarid (shisha) hosil boʻladigan reaksiyalar quruq usulda oʻtkaziladigan reaksiyalar qatoriga kiradi. Rangli shisha hosil qilish va alangani boʻyash p i g o kimyoviy usullar da amalga oshiriladi. Moddaning eritmalarda oʻtkaziladigan analizi h o ‘ 1 usul deyiladi. Bunda tekshiriladigan modda oldindan eritilgan boʻlishi kerak. Odatda erituvchi sifatida suv ishlatiladi.

Slayd 6

Anorganik moddalami analiz qilishda koʻpincha tuzlar, kislotalar, asoslarning suvdagi eritmalari bilan ish koʻriladi. Maʼlumki, bu moddalar elektrolitlardir, yaʼni ular suvdagi eritmalari-da ionlarga dissotsilangan boʻladi. Shu sababli hoʻl usul bilan oʻtkaziladigan reaksiyalar, odatda, oddiy yoki murakkab ionlar oʻrtasida boradi. Binobarin, bu reaksiyadan foydalanib, toʻgʻri- dan toʻgʻri elementlami emas, balki ular hosil qilgan ionlari topiladi. Topilgan ionlarga qarab tekshiriladigan moddada tegishli elementlar borligi haqida xulosa chiqariladi. Masalan, Hc1 yoki xloridlarning eritmasidan xlorni toppish uchun A gN 03 taʼsir ettiriladi. Bunda suzmasimon oq choʻkma AgCl hosil boʻladi. Choʻkmaga qarab xlor borligi aniqlanadi: Hc1 + AgN03 -» AgCl-i- + H N 03CaCl2 + 2AgN03 -» 2AgCli + Ca (N03), BaCl2 + 2AgN03 -> 2AgCll + Ba (N03) 2′ (1) va hokazo.

Slayd 7

Sifat analizi usullari. Analitik reaksiyalarni bajarishda, ishlatiladigan moddaning miqdoriga qarab, sifat analizi usullari 1955-yildan boshlab quyi- dagicha nomlanadigan boʻldi: Makroanaliz Gramm usul, Yarimmikro analiz, Santigramm usul Mikroanaliz Milligramm usul, Ultromikroanaliz Mikrogramm usul, Submikroanaliz, Nonogramm usul, Subultromikro analiz, Pikogramm usul. Kimyoviy analiz koʻpincha yarimmikro usulda bajariladi, bunda reaktivlar kam sarflanib, kichik hajmli idishlardan foydalanish mumkin. Agar analiz toʻgʻri bajarilgan boʻlsa, yarimmikro usulda juda aniq natijalar olish mumkin. Shuning uchun moddalami sifat jihatdan kimyoviy analiz qilishga asosan yarimmikroanaliz (santigramm) usulidan foydalaniladi.

Slayd 8

Eritmani boʻIib -b oʻlib va sistematik analiz qilish. Aniqlanishi kerak boʻlgan ionlami oʻziga xos (spetsifik) reaksiyalardan foydalanib tekshirilayotgan eritmaning alohida ulushlaridan bevosita aniqlash b oʻlib -b oʻlib analiz qilish deyiladi. Lekin hamma ionlar uchun xos reaksiyalar yoʻq. Ayrim ionlar ikkinchisini topishga xalaqit beradi. Masalan, Ba2+ ioni Ca2+ ni topishga xalal beradi. Bunday hollarda har bir alohida ionni maʼlum ketma-ketlikda aniqlash reaksiyalarini ishlab chiqishga toʻgʻri keladigan usulidan foydalaniladi. Bunda har bir ionni topishdan oldin uning topilishiga xalaqit beradigan boshqa hamma ionlar oldindan topiladi va eritmadan ajratiladi. Yuqoridagi misolda agar eritmada Ba2+ va Ca2+ ionlari boʻlsa, choʻkmani sentrifugalab, Ba2+ ionini toʻliq choʻktirib ajratib tashlanadi. Bu- ning uchun Ba2+ ioni uchun xos reaksiya, yaʼni K2Cr20 7 bilan sariq choʻkmani hosil boʻlishidan foydalaniladi. Choʻkmadan ajratib olingan eritmaga yana ozgina reagent qoʻshiladi. Choʻkma qaytadan hosil boʻlmasa, eritmada Ba2+ ioni qolmagan boʻladi va undan Ca2+ ionini (Nh4) 2C20 4 taʼsirida topish mumkin.

Slayd 9

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 10

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda