Aminokislotalar tarkibi, tuzilishi va xossalari

Slayd 1

Aminokislotalar

Slayd 2

Aminokislotalar tarkibi va tuzilishi
Aminokislotalar fizik kimyoviy xossalari
Oqsil molekulasida giaminokislotalar peptid bogʻlari

Slayd 3

Aminokislotalar yogʻkislotalarning hosilasi boʻlib, ular tarkibida karboksil guruh (-Cooh) hamda (-Nh2) amino guruh bor.
Amino guruh hamma vaqt (- uglerod atomidan (glitsindan tashqari) oʻrin oladi, (-aminokislotalarning umumiy formulasi quyidagicha:

Slayd 4

Aminokislotalar tarkibida har xil funksional guruhlar uchraydi. Aminokislotalar shu funksional guruhlarga qarab bir-biridan farq qiladi.
Aminokislotalar tuzilishiga koʻra alifatik (ochiq zanjirli), aromatik (xalqali) va geterotsiklik aminokislotalarga boʻlinadi. Ular fizik va kimyoviy xususiyatlariga koʻra neytral, kislotali va ishqoriy guruhlarga boʻlinadi. Aminokislotalar tarkibida qoʻshimcha funksional guruhlar tutishiga qarab, dikarbon, diamin aminokislotalar, oksiaminokislotalar, oltingugurt tutuvchi aminokislotalar va boshqa guruhlarga boʻlinadi.
Aminokislotalar tarkibi

Slayd 5

Oqsillar tarkibiga kiradigan aminokislotalar
Hozirgi vaqtgacha hayvon toʻqimalarida, oʻsimliklarda va mikroorganizmlarda 300 dan ortiq erkin aminokislota borligi aniqlangan. Lekin oqsillar tarkibida faqat 22 ta (-aminokislota va ularning ikkita amidi uchraydi.

Slayd 6

Alanin
Glitsin
Valin
Alifatik aminokislotalar

Slayd 7

Leytsin
Izoleytsin
Alifatik aminokislotalar

Slayd 8

Serin
Treonin
Oksoaminokislotalar

Slayd 9

Oltingugurt tutgan aminokislotalar
Sistein
Metionin

Slayd 10

Fenilalanin Tirozin
Siklik aminokislotalar

Slayd 11

Bir qator oqsil tarkibiga kirmagan (-aminokislotalar moddalar almashinuvida muhim funksiyani bajaradi, jumladan sitrullin, gomoserin, gomotsistein, sistein, dioksifenilalanin va boshqalar.

Slayd 12

Aminokislotalarning amfoterlik xossalari. Aminokislotalar tarkibida kislota xususiyatiga ega boʻlgan karboksil guruh (-Soon) va ishqor xususiyatiga ega boʻlgan aminoguruh (-Nh2) bor. Suvli eritmalarda aminokislotalarning har ikkala funksional guruhi dissotsilanadi.
Aminokislotalarning umumiy xossalari

Slayd 13

Suvli eritmalarda aminokislotalarning har ikkala funksional guruhi dissotsilanadi.

Slayd 14

Bunday koʻrinishdagi aminokislotalar biopolyar ionlar deb ataladi
Kislotali yoki ishqoriy sharoitda aminokislotalar elektr maydonida quyidagicha harakat qiladi
Kislotali sharoitda kation sifatida

Slayd 15

Ishqoriy sharoitda anion

Slayd 16

Izoelektrik nuqta
Shu xususiyatlariga koʻra aminokislotalar amfoter birikmalar hisoblanadi va hujayrada buferlik vazifasini bajaradi.
Aminokislotalar molekulasining shakli neytral boʻlgan vodorod ionlari konsentratsiyasi ularning izoelektrik nuqtasi (Ien) deb ataladi. Turli xil aminokislotalarning izoelektrik nuqtalari (Ien) har xil boʻladi.

Slayd 17

Alanin Ien rN – 6;
Lizin Ien rN – 9,74;
Sistein Ien rN – 5,07
Izoelektrik nuqta

Slayd 18

Aminokislotalarning optik xossalari.
Aminokislotalarning eng muhim xossalaridan biri ularning optik faollikka ega boʻlishidir. Glitsin bundan mustasno. Aminokislotalar molekulasida asimmetrik uglerod atomlari borligi uchun ularning suvli eritmasi qutblangan nur sathini oʻngga yoki chapga buradi.

Slayd 19

Oqsillar tarkibiga kiradigan barcha aminokislotalar L-qatorga mansub boʻlib, tabiiy aminokislotalar deb ataladi, L qutblangan nur sathini oʻngga va chapga burishi mumkin. L-qatordagi aminokislota molekulaning fazoviy joylashishini ham koʻrsatadi.
Aminokislotalarning optik izomerlarini aniqlashda L-serin molekulasi tuzilishidan foydalaniladi
Oqsillar tarkibi

Slayd 20

Aminokislotalarga xos bir qancha reaksiyalar mavjuddir: 1) aminokislotalarning nitrit kislotasi bilan reaksiyasi; 2) formaldegid bilan reaksiyasi; 3) ningidrin bilan reaksiyasi.
Aminokislotalarning nitrit kislota bilan oʻzaro taʼsirida tegishli oksikislota hosil qiladi va erkin azot ajralib chiqadi:
Aminokislotalarning kimyoviy xossalari.

Slayd 21

Aminokislotalar formaldegid bilan reaksiyaga kirishib, metillashgan birikmalar hosil qiladi

Slayd 22

(Α- aminokislotalar ningidrin bilan oʻzaro reaksiyaga kirishib koʻk-binafsha rangli birikma hosil qiladi

Slayd 23

Oqsil molekulasida aminokislotalar bir-biri bilan (-Co-Nh-) peptid bogʻlari orqali bogʻlangan. Peptid bogʻlar bir aminokislotaning karboksil guruhi ikkinchi aminokislotaning amino guruhi bilan oʻzaro reaksiyaga kirishi natijasida hosil boʻladi.
Oqsil molekulasida giaminokislotalar peptid bogʻlari

Slayd 24

Dipeptidlar olinishi
Peptidlar tarkibidagi aminokislota qoldigʻining soniga qarab, dipeptid, tripeptid, tetrapeptid deb ataladi va hokazo.

Slayd 25

Shunday qilib, har qanday polipeptidning bir tomonida erkin -Nh2 guruh (N-uchli polipeptid) va ikkinchi tomonida erkin -Soon guruh (S-uchli polipeptid) boʻladi. Peptid bogʻlarini hosil qilishda karboksil guruhi yoʻqotgan aminokislota il qoʻshimchasini oladi, funksional guruhi oʻzgarmagan aminokislotaning nomi oʻz holicha qoladi. Masalan: alanilglitsin, alanilglitsilserin va hokazo.
Shunday qilib, peptid bogʻlar polipeptid zanjirlarini hosil qilishda «arxitektura» vazifasini bajaradi.

Slayd 26

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 27

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda